Sabah bergerak ke fasa baharu pembangunan: Hajiji tekankan hasil ekonomi, infrastruktur dan kesejahteraan rakyat

Oleh Mohd Khairy Abdullah
Wartawan | Editor-in-Residence
KUDAT, SABAH | 19 Oktober 2026

KERAJAAN Sabah perlu mengubah kestabilan politik yang dicapai dalam tempoh lima tahun pertama pentadbiran kepada hasil pembangunan yang boleh dirasai rakyat, ketika negeri itu bersedia memasuki fasa baharu pertumbuhan ekonomi di bawah Hala Tuju Sabah Maju Jaya (SMJ) 2.0, kata Ketua Menteri Datuk Seri Panglima Haji Hajiji Haji Noor.

Hajiji, yang juga Pengerusi Gabungan Rakyat Sabah (GRS), berkata keutamaan kerajaan selepas membina kestabilan politik, memperkukuh kedudukan kewangan dan memantapkan pentadbiran adalah memastikan keupayaan negeri itu diterjemahkan kepada pelaburan, infrastruktur, pendidikan dan peningkatan taraf hidup rakyat.

Berucap pada Konvensyen GRS 2026 di Dewan Tun Mustapha, Kudat, pada 18 Oktober, beliau menegaskan bahawa kestabilan kerajaan bukan matlamat terakhir, sebaliknya asas untuk membina ekonomi yang lebih kukuh dan merancang pembangunan Sabah bagi tempoh 10 hingga 20 tahun akan datang.

“Kerajaan dan politik yang stabil tiada nilainya jika isu rakyat gagal diselesaikan. Rakyat mengundi kita untuk mencari penyelesaian, bukan untuk mendengar alasan,” katanya.

Kenyataan itu meletakkan pelaksanaan dasar dan keberkesanan penyampaian perkhidmatan awam sebagai ukuran penting bagi menilai fasa pembangunan Sabah seterusnya. Persoalan utama bukan sekadar sejauh mana kerajaan dapat mengekalkan kestabilan, tetapi sama ada kestabilan tersebut mampu menghasilkan kemajuan ekonomi yang lebih inklusif dan mengurangkan jurang pembangunan antara kawasan bandar, luar bandar dan pedalaman.

Hajiji berkata hasil negeri Sabah telah meningkat sehingga mencecah RM7 bilion setahun, namun pencapaian itu, menurut beliau, tidak seharusnya dijadikan bahan untuk bermegah-megah. Sebaliknya, hasil tersebut perlu dimanfaatkan bagi memperluas pembangunan, peluang ekonomi dan akses pendidikan.

Dari perspektif ekonomi awam, peningkatan hasil negeri menyediakan ruang fiskal yang lebih besar untuk membiayai pembangunan dan memperkukuh penyampaian perkhidmatan. Bagaimanapun, kesan sebenar peningkatan itu bergantung pada keutamaan perbelanjaan, kecekapan pelaksanaan projek dan sejauh mana manfaatnya sampai kepada isi rumah.

Cabaran tersebut kekal ketara dalam isu bekalan air, jalan raya dan elektrik, yang menurut Hajiji masih membebankan sebahagian rakyat Sabah.

Kerajaan negeri sedang melaksanakan pelbagai projek pembangunan di bawah Rancangan Malaysia Ke-13 (RMK-13), termasuk 173 projek Jabatan Kerja Raya (JKR) dan 77 projek berkaitan bekalan air. Projek berkenaan merangkumi pembinaan serta penaiktarafan jambatan dan jalan raya, loji rawatan air serta sistem bekalan air di seluruh negeri.

Hajiji berkata pelaksanaan projek memerlukan masa kerana perlu melalui proses reka bentuk, pengambilan tanah, tender dan pembinaan.

“Masalah yang telah wujud sejak puluhan tahun tidak boleh, malah mustahil dapat diselesaikan dalam satu malam. Tetapi yang penting, kerja-kerja sedang dijalankan. Walau sesukar mana pun cabarannya, Kerajaan Negeri tidak akan berhenti sehingga segala masalah dapat diselesaikan,” katanya.

Dari sudut dasar pembangunan, keutamaan seterusnya ialah memastikan peruntukan dan projek yang diumumkan menghasilkan kemajuan fizikal yang dapat diukur. Kejayaan tidak hanya bergantung pada jumlah projek, tetapi juga penyempurnaan mengikut jadual, mutu infrastruktur dan kebolehpercayaan perkhidmatan yang diterima rakyat.

Tuntutan hak Sabah di bawah Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), termasuk hak berkaitan ekonomi negeri, kekal sebagai keutamaan kerajaan, kata Hajiji.

Beliau berkata kerajaan negeri menggunakan fakta, data kewangan, asas perundangan dan persediaan teknikal dalam rundingan dengan Kerajaan Persekutuan, sambil mengekalkan hubungan kerja yang baik antara kedua-dua pihak.

“Yang penting, Sabah mendapat hasil. Yang sudah muktamad, kita laksanakan; dan yang masih interim, kita usahakan sehingga dimuktamadkan. Yang belum selesai, kita teruskan rundingan dengan hujah dan asas yang lebih kukuh,” katanya.

Isu MA63 mempunyai implikasi langsung terhadap ruang fiskal dan keupayaan pembangunan Sabah. Kejelasan mengenai hak hasil negeri, pelaksanaan keputusan yang telah dimuktamadkan dan penyelesaian perkara yang masih dirundingkan boleh mempengaruhi kemampuan kerajaan merancang perbelanjaan jangka panjang.

Bagaimanapun, kemajuan dalam rundingan perlu disusuli pelaksanaan yang jelas. Dari perspektif tadbir urus fiskal, kepastian mengenai hasil dan tanggungjawab kewangan membantu kerajaan menyusun keutamaan pembangunan secara lebih terancang, khususnya bagi infrastruktur asas dan perkhidmatan awam.

Dalam sektor minyak dan gas, Hajiji berkata pemeteraian Perjanjian Kerjasama Komersial atau Commercial Collaboration Agreement (CCA) bersama PETRONAS pada 2021 menjadi titik tolak penting dalam meningkatkan penyertaan Sabah dalam industri berkenaan.

Melalui SMJ Energy, Sabah kini memegang 50 peratus kepentingan penyertaan dalam Kontrak Perkongsian Pengeluaran atau Production Sharing Contract (PSC) Samarang, selain penyertaan dalam sektor minyak, gas asli cecair (LNG) dan petrokimia.

Hajiji turut berkata penglibatan vendor tempatan meningkat daripada 133 kontrak pada 2021 kepada 499 kontrak pada 2025.

Perkembangan itu memperlihatkan dimensi penting dasar ekonomi negeri: manfaat sektor sumber asli tidak seharusnya dinilai berdasarkan hasil kerajaan semata-mata, tetapi juga melalui penyertaan syarikat tempatan, peluang pekerjaan, pemindahan kepakaran dan pengembangan aktiviti hiliran.

Bagi Sabah, cabaran strategik adalah memastikan peningkatan penyertaan dalam industri minyak dan gas membina keupayaan ekonomi tempatan yang berkekalan. Ini termasuk memperluas peluang perniagaan dan meningkatkan kemampuan vendor tempatan untuk menyertai rantaian bekalan industri yang lebih bernilai.

Hajiji berkata matlamat kerajaan bukan sekadar memperoleh hasil daripada pengeluaran minyak dan gas, tetapi memastikan rakyat mendapat manfaat yang lebih besar melalui peluang perniagaan, pembangunan kepakaran tempatan, pemilikan dan aktiviti hiliran industri.

Pendidikan menjadi satu lagi komponen utama agenda pembangunan Sabah, dengan Hajiji mengaitkan komitmen tersebut kepada pengalaman hidupnya sendiri.

Beliau berkongsi pengalaman ketika hendak menduduki peperiksaan Tingkatan Tiga atau LCE pada 1971, apabila ibunya terpaksa meminjam wang daripada saudara-mara untuk membayar yuran RM15.

Pengalaman itu, katanya, mengukuhkan tekadnya untuk memastikan kemiskinan tidak menjadi penghalang kepada anak-anak Sabah mendapatkan peluang pendidikan dan membina masa depan.

Kerajaan negeri meneruskan 14 inisiatif bantuan pendidikan di bawah Teras Kedua SMJ, iaitu Pembangunan Modal Insan dan Kesejahteraan Rakyat. Antara inisiatif berkenaan ialah BUDI, Bantuan Ihsan Komputer (BAIK) dan bantuan tiket penerbangan mahasiswa melalui SUBFLY.

Peruntukan Biasiswa Kerajaan Negeri Sabah (BKNS) meningkat daripada RM55 juta pada 2021 kepada RM155 juta pada 2026, manakala hampir 480,000 pelajar telah menerima manfaat daripada pelbagai bentuk bantuan atau insentif pendidikan.

“Sekiranya Kerajaan berkemampuan untuk menghilangkan satu halangan daripada perjalanan hidup seorang anak Sabah untuk maju dan berjaya, maka kita harus hilangkan halangan tersebut. Sekurang-kurangnya jangan kita biarkan kemiskinan menentukan nasib mereka sebelum mereka sempat mencuba,” katanya.

Dari perspektif pembangunan ekonomi, pelaburan dalam pendidikan merupakan usaha membina modal insan yang boleh menyokong produktiviti, kebolehpasaran tenaga kerja dan keupayaan negeri bersaing dalam sektor ekonomi yang semakin memerlukan kemahiran.

Namun, ukuran keberkesanan bantuan pendidikan tidak terhenti pada jumlah peruntukan atau penerima. Akses yang lebih luas perlu disusuli peluang pembelajaran yang berkualiti dan laluan kepada pekerjaan serta penyertaan ekonomi. Pendekatan itu penting bagi memastikan bantuan hari ini menyumbang kepada mobiliti sosial dan pengurangan kemiskinan dalam jangka panjang.

Dalam usaha membantu golongan yang memerlukan, Hajiji berkata kerajaan meneruskan Program Sentuhan Kasih Rakyat (SYUKUR) dan inisiatif Rumah Mesra Sabah Maju Jaya (SMJ), dengan 11,000 rumah telah dan sedang dibina setakat ini.

Beliau berkata kerajaan turut meneruskan pembinaan 50 Rumah Mesra SMJ di setiap kawasan Dewan Undangan Negeri (DUN) pada tahun ini, bagi membantu golongan miskin, miskin tegar serta pasangan muda daripada keluarga kurang berkemampuan yang tidak mempunyai rumah.

Inisiatif tersebut meletakkan kebajikan sosial sebagai sebahagian daripada agenda pembangunan negeri, bukan sebagai usaha yang terpisah daripada pertumbuhan ekonomi.

Bantuan kepada isi rumah yang memerlukan boleh mengurangkan sebahagian tekanan kehidupan, manakala penyediaan perumahan berpotensi meningkatkan kestabilan keluarga dan kesejahteraan sosial. Keberkesanan langkah berkenaan, bagaimanapun, bergantung pada ketepatan sasaran, keupayaan pelaksanaan dan kesinambungan manfaat kepada penerima.

Hajiji menegaskan pembangunan ekonomi dan kebajikan rakyat mesti bergerak seiring kerana kemajuan Sabah hanya bermakna apabila hasil pembangunan dan kemakmurannya dapat dinikmati seluruh rakyat, termasuk mereka yang tinggal di desa dan pedalaman.

Peralihan kepada SMJ 2.0 menandakan keperluan untuk menghubungkan kestabilan politik, kekuatan fiskal dan perancangan ekonomi dengan hasil pembangunan yang nyata.

Mesej Hajiji di Konvensyen GRS 2026 membawa satu penegasan dasar yang jelas: kestabilan ialah prasyarat pembangunan, bukannya pengganti kepada penyelesaian masalah rakyat.

Bagi Sabah, agenda itu merangkumi beberapa keutamaan yang saling berkait — memperbaiki infrastruktur asas, memperkukuh hak ekonomi negeri, meningkatkan penyertaan tempatan dalam industri minyak dan gas, memperluas peluang pendidikan serta memastikan kebajikan sosial sampai kepada golongan yang memerlukan.

Dari sudut ekonomi dan tadbir urus, cabaran utamanya ialah memastikan setiap bidang bergerak dalam satu kerangka pelaksanaan yang konsisten. Peningkatan hasil negeri perlu disokong oleh keutamaan perbelanjaan yang berkesan; projek pembangunan perlu menghasilkan perkhidmatan yang lebih baik; manakala pelaburan dalam pendidikan dan industri perlu membuka peluang ekonomi yang lebih luas kepada rakyat tempatan.

Bagi kepimpinan negeri, kejayaan fasa baharu itu akhirnya akan dinilai bukan semata-mata melalui angka hasil, bilangan projek atau jumlah bantuan yang diumumkan, tetapi melalui sejauh mana semua usaha tersebut memperbaiki kehidupan rakyat secara berterusan.

Seperti yang ditegaskan Hajiji, kestabilan politik mesti membawa penyelesaian. Dalam fasa SMJ 2.0, ukuran kemajuan Sabah bukan sekadar kemampuan kerajaan merancang masa depan, tetapi keupayaannya memastikan rakyat di seluruh negeri — termasuk kawasan luar bandar dan pedalaman — turut menikmati manfaat pembangunan dan kemakmuran.