Sabah Dalam Krisis Senyap: Kegagalan Dasar Imigresen Menguji Kedaulatan dan Masa Depan Negeri

EDITORIAL ANALISIS

Oleh Mohd Khairy Abdullah
PENSIANGAN, Sabah, 15 Julai — Sabah tidak kekurangan amaran. Selama puluhan tahun, isu pendatang tanpa izin (PTI) telah dibangkitkan dalam pelbagai platform politik, keselamatan dan masyarakat. Namun, walaupun operasi penguatkuasaan terus dijalankan, persoalan asas masih belum terjawab: mengapa sebuah negeri yang mempunyai kepentingan strategik kepada Malaysia masih bergelut dengan cabaran kawalan sempadan yang sama dari satu generasi ke generasi berikutnya?

Isu ini bukan lagi sekadar persoalan imigresen. Ia telah berkembang menjadi ujian terhadap keupayaan negara mengurus sempadan, melindungi kepentingan rakyat tempatan dan memastikan sistem pentadbiran tidak mudah dieksploitasi.

Selama bertahun-tahun, kerajaan melaksanakan pelbagai operasi penguatkuasaan, termasuk penahanan dan penghantaran pulang individu yang melanggar undang-undang imigresen. Namun, pendekatan yang bersifat reaktif belum menghasilkan penyelesaian yang benar-benar menyentuh akar masalah.

Masalah utama bukan hanya mengenai siapa yang masuk ke Sabah, tetapi bagaimana sistem yang membolehkan kemasukan tanpa dokumen, pekerjaan tidak sah dan penyalahgunaan ruang pentadbiran masih boleh berlaku.

Sabah mempunyai kedudukan geografi yang menjadikannya antara wilayah paling mencabar untuk dikawal. Dengan kawasan pesisir yang luas, sempadan maritim yang panjang serta kedudukan berhampiran Indonesia dan Filipina, negeri ini berdepan tekanan migrasi yang kompleks.

Namun, faktor geografi tidak boleh terus menjadi alasan utama. Sebuah negara yang mempunyai kemampuan teknologi, struktur keselamatan dan kerjasama serantau sepatutnya mampu membangunkan mekanisme kawalan yang lebih berkesan.

Kegagalan membendung masalah ini selepas puluhan tahun menunjukkan bahawa cabaran sebenar mungkin bukan kekurangan operasi, tetapi kelemahan penyelarasan dasar, penguatkuasaan dan pengurusan migrasi.

Bagi rakyat Sabah, isu ini bukan sekadar angka statistik. Ia menyentuh kehidupan harian — daripada perancangan bandar, kapasiti kemudahan awam, peluang ekonomi sehinggalah kepada persoalan keselamatan komuniti.

Kemudahan asas seperti jalan raya, bekalan air, bekalan elektrik, utiliti, perkhidmatan kesihatan dan keselamatan awam dibangunkan melalui peruntukan kerajaan serta sumber negara yang turut disokong oleh pembayar cukai.

Apabila pertumbuhan penduduk berlaku tanpa dokumentasi dan perancangan yang jelas, tekanan terhadap kapasiti kemudahan awam menjadi kebimbangan utama masyarakat tempatan. Persoalannya bukan semata-mata siapa yang menggunakan kemudahan tersebut, tetapi bagaimana kerajaan memastikan sistem awam mampu menampung perubahan penduduk secara terancang dan adil.

Kebimbangan semakin meningkat apabila sebahagian individu tanpa dokumen didakwa telah menetap dalam tempoh yang panjang, membina keluarga dan membentuk hubungan kekeluargaan dengan masyarakat tempatan.

Hubungan perkahwinan antara warga asing dan rakyat tempatan adalah perkara yang diiktiraf dalam masyarakat. Namun, kelemahan dalam pemantauan status imigresen boleh menjadi cabaran kepada penguatkuasaan jika hubungan tersebut disalahgunakan untuk mendapatkan ruang menetap lebih lama, akses ekonomi atau mengelakkan tindakan undang-undang.

Isu yang turut mendapat perhatian ialah dakwaan bahawa sesetengah warga asing menggunakan hubungan dengan pasangan tempatan bagi mendapatkan akses kepada lesen perniagaan, ruang niaga atau pendaftaran aktiviti ekonomi.

Sekiranya berlaku penyalahgunaan sistem tersebut, ia bukan sahaja menjejaskan penguatkuasaan, malah boleh memberi kesan kepada peniaga tempatan yang menjalankan perniagaan secara sah dan mematuhi peraturan.

Namun, penyelesaian terhadap isu ini mesti berdasarkan bukti dan penguatkuasaan undang-undang, bukan persepsi semata-mata. Kerajaan perlu memastikan sistem lesen perniagaan, dokumentasi imigresen dan pemantauan ekonomi berada pada tahap yang telus serta sukar dimanipulasi.

Bidang pendidikan pula menunjukkan betapa kompleksnya isu migrasi tidak teratur. Sabah mempunyai Sekolah Indonesia Kota Kinabalu dan Community Learning Centre yang diwujudkan melalui kerjasama Malaysia-Indonesia bagi menyediakan pendidikan kepada anak-anak warga Indonesia, khususnya keluarga pekerja Indonesia.

Pada masa sama, kewujudan kanak-kanak tanpa dokumen memperlihatkan kesan jangka panjang daripada migrasi tidak teratur. Apabila generasi baharu membesar tanpa status yang jelas, isu imigresen berubah menjadi cabaran sosial, pendidikan dan kemanusiaan yang lebih besar.

Dari sudut ekonomi, Sabah berada dalam keadaan yang serba mencabar. Beberapa sektor seperti perladangan, pembinaan, perikanan dan pekerjaan berintensif buruh masih bergantung kepada tenaga kerja asing.

Kebergantungan ini mewujudkan satu paradoks dasar. Sabah memerlukan tenaga kerja, tetapi pada masa sama perlu memastikan sistem pengambilan, dokumentasi dan penguatkuasaan tidak membuka ruang kepada kemasukan tanpa kawalan.

Isu pendatang tanpa izin di Sabah juga mempunyai sejarah politik yang panjang. Penubuhan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) mengenai pendatang tanpa izin menunjukkan bahawa kerajaan mengiktiraf keseriusan masalah tersebut.

Namun, pengiktirafan terhadap masalah tidak mencukupi. Rakyat Sabah mahukan perubahan yang boleh dilihat — sempadan yang lebih terkawal, sistem imigresen yang lebih berkesan dan tindakan tegas terhadap pihak yang mengeksploitasi kelemahan sistem.

Kegagalan menangani isu ini secara menyeluruh juga menimbulkan kebimbangan mengenai perubahan demografi Sabah dalam tempoh jangka panjang.

Jika kelemahan dalam pengurusan sempadan, dokumentasi penduduk dan kawalan migrasi berterusan tanpa pembaharuan, perubahan sosial yang berlaku secara kumulatif boleh memberi kesan besar terhadap struktur masyarakat negeri itu dalam beberapa generasi akan datang.

Kebimbangan sebahagian masyarakat Sabah bukan mengenai kewujudan komuniti asing semata-mata. Persoalan sebenar ialah sama ada perubahan penduduk berlaku dalam kerangka undang-undang yang terkawal atau sebaliknya berlaku akibat kegagalan sistem.

Ukuran kejayaan kerajaan bukan lagi sekadar jumlah operasi, tangkapan atau penghantaran pulang. Ukuran sebenar ialah sama ada negara mampu mengawal sempadan, memutuskan rangkaian penyeludupan manusia, menghapuskan ruang penyalahgunaan sistem dan mengembalikan keyakinan rakyat.

Sabah tidak boleh terus menjadi mangsa kepada kelemahan dasar yang diwarisi dari satu pentadbiran kepada pentadbiran berikutnya.

Negeri ini memerlukan pendekatan baharu yang lebih berani — kawalan sempadan berasaskan teknologi, penguatkuasaan berterusan, tindakan terhadap sindiket, sistem pekerja asing yang telus serta dasar imigresen yang meletakkan kepentingan rakyat Sabah sebagai keutamaan.

Kerana pada akhirnya, isu pendatang tanpa izin bukan hanya mengenai siapa yang berada di Sabah. Ia adalah persoalan sama ada sebuah negara mampu mempertahankan kedaulatan sempadannya, melindungi rakyatnya dan memastikan masa depan sesebuah negeri tidak ditentukan oleh kegagalan dasar hari ini.