Oleh Mohd Khairy Abdullah
Editor-in-Residence
DALAM hampir semua parti politik, kita akan menemui pelbagai jenis manusia.
Ada yang bekerja.
Ada yang berfikir.
Ada yang mengkritik.
Ada yang setia.
Ada yang bercita-cita menjadi pemimpin.
Dan ada juga yang sangat mahir membaca kehendak orang yang berkuasa.
Golongan terakhir inilah yang sering disebut sebagai tukang ampu.
Tetapi dari perspektif sains politik, kita perlu berhati-hati.
Tidak semua orang yang memuji pemimpin ialah tukang ampu.
Seorang penyokong boleh memuji kerana benar-benar percaya.
Seorang loyalis boleh mempertahankan pemimpin kerana prinsip.
Seorang penasihat pula mungkin menyokong sesuatu keputusan selepas menelitinya.
Masalah sebenar bermula apabila pujian menjadi alat untuk memperoleh akses, kedudukan, perlindungan atau keistimewaan.
Pada ketika itu, kita tidak lagi berhadapan dengan sekadar budaya memuji.
Kita sedang berhadapan dengan distorsi kuasa dan maklumat.
Dan inilah yang perlu diperangi oleh sebuah parti.
Kesilapan pertama sesebuah parti ialah cuba menyelesaikan masalah tukang ampu dengan hanya menyingkirkan beberapa individu.
Hari ini seorang disingkirkan.
Esok muncul dua.
Lusa mungkin lima.
Mengapa?
Kerana sistemnya masih menghasilkan mereka.
Jika seseorang yang sentiasa berkata “ya” mendapat jawatan, manakala orang yang berkata “tidak” disisihkan, maka sistem itu sedang mengajar anggota:
“Untuk naik dalam parti, jangan terlalu banyak berfikir. Belajarlah menyenangkan orang yang berkuasa.”
Inilah masalah yang lebih serius.
Parti bukan sekadar mempunyai tukang ampu.
Parti telah mencipta insentif untuk menjadi tukang ampu.
Mereka biasanya tidak merosakkan parti secara terbuka.
Mereka boleh kelihatan sangat setia.
Sangat rajin.
Sangat dekat dengan kepimpinan.
Sangat aktif dalam majlis.
Tetapi terdapat beberapa mekanisme yang boleh menjadikan budaya ini berbahaya.
Pertama — memutarbalikkan realiti
Mereka mungkin hanya menyampaikan berita yang menyenangkan pemimpin.
Masalah akar umbi tidak disampaikan.
Kritikan diredam.
Kelemahan organisasi diminimumkan.
Sokongan dibesar-besarkan.
Akibatnya, pemimpin membuat keputusan berdasarkan realiti yang sudah ditapis.
Kedua — membunuh perbezaan pendapat
Orang yang berbeza pandangan mula dilabel:
“tidak setia”,
“pembangkang”,
“tidak bersama kepimpinan”,
atau lebih buruk lagi, “musuh parti”.
Akhirnya anggota belajar satu perkara:
Diam lebih selamat daripada bercakap benar.
Ini sangat berbahaya.
Ketiga — membina kelompok eksklusif
Apabila akses kepada pemimpin menjadi sumber kuasa, akan muncul inner circle.
Kelompok kecil semakin dekat dengan pusat kuasa.
Akar umbi semakin jauh.
Keputusan pula semakin bergantung kepada siapa yang mempunyai akses, bukan siapa yang mempunyai maklumat terbaik.
Dalam kajian tingkah laku kumpulan, Irving Janis memperkenalkan konsep groupthink — keadaan apabila keinginan untuk mencapai kesepakatan mengatasi keperluan untuk menilai alternatif secara kritikal.
Antara gejalanya ialah tekanan terhadap mereka yang tidak bersetuju, penapisan diri dan persepsi bahawa semua orang bersetuju walaupun sebenarnya tidak. Kajian berikutnya juga menunjukkan bahawa gaya kepimpinan yang terlalu mengarah boleh mengurangkan perbincangan terhadap alternatif.
Dalam parti politik, groupthink boleh menghasilkan situasi yang sangat pelik:
Semua orang nampak masalah.
Tetapi tiada siapa berani menyebutnya.
Kemudian mesyuarat berakhir dengan “sebulat suara”.
Padahal yang berlaku bukan kesepakatan.
Yang berlaku ialah ketakutan.
Ini mungkin prinsip paling penting dalam membina organisasi politik.
Seorang pemimpin tidak memerlukan 20 orang yang sentiasa berkata:
“Betul, YB.”
Pemimpin memerlukan sekurang-kurangnya beberapa orang yang boleh berkata:
“Saya tidak bersetuju, dan ini sebabnya.”
Orang seperti ini bukan musuh.
Mereka ialah mekanisme pembetulan dalaman.
Sebuah parti yang matang harus mempunyai ruang untuk:
“loyal dissent” — perbezaan pandangan yang tetap setia kepada institusi.
Kesetiaan kepada parti tidak bermaksud bersetuju dengan semua keputusan pemimpin.
Sebaliknya:
Kesetiaan kepada parti kadangkala menuntut keberanian untuk menegur pemimpin.
Pertama: Jangan ganjarkan pujian — ganjarkan prestasi
Ini prinsip paling asas.
Jawatan mesti dikaitkan dengan:
prestasi;
integriti;
pengalaman;
ilmu;
kemampuan organisasi;
kerja akar umbi;
dan kemampuan menghasilkan keputusan.
Bukan kerana seseorang paling dekat dengan pemimpin.
Jika seseorang bekerja keras tetapi tidak pandai memuji, dia tidak boleh kalah kepada seseorang yang tidak bekerja tetapi sangat pandai mengampu.
Jika itu berlaku secara berterusan, parti sedang menghantar isyarat bahawa kerja tidak penting.
Pemimpin mesti mempunyai beberapa saluran maklumat yang tidak dikawal oleh satu kelompok.
Contohnya:
Saluran akar umbi
→ terus melaporkan keadaan bahagian.
Saluran dasar
→ menilai dasar dan prestasi.
Saluran organisasi
→ menilai kekuatan dan kelemahan struktur.
Saluran aduan dalaman
→ membolehkan anggota menyampaikan masalah tanpa melalui orang yang mungkin menjadi sebahagian daripada masalah tersebut.
Ini penting kerana politik ialah permainan maklumat.
Siapa yang mengawal maklumat boleh mempengaruhi keputusan.
Ini penyakit yang sering tidak disedari.
Jika semua maklumat kepada seorang pemimpin datang melalui seorang individu atau satu kelompok, maka individu itu secara tidak langsung mempunyai kuasa yang besar.
Dia menentukan:
siapa bertemu pemimpin,
apa yang pemimpin tahu,
apa yang pemimpin tidak tahu,
dan kadangkala,
siapa yang pemimpin percaya.
Sebuah parti yang matang perlu mengelakkan monopoli akses dan monopoli maklumat.
Pemilihan dalaman bukan sekadar memilih siapa yang popular.
Ia sepatutnya menjadi proses memilih:
siapa yang paling mampu membawa parti ke hadapan.
Kajian mengenai demokrasi dalaman parti menunjukkan bahawa kaedah pemilihan pemimpin, siapa yang mempunyai hak memilih, tahap keterbukaan dan akauntabiliti kepimpinan memberi kesan kepada struktur kuasa dalam parti.
Maka, proses pemilihan perlu memberi ruang kepada anggota menilai:
rekod kerja;
idea;
integriti;
kemampuan;
pengalaman;
keberanian;
dan visi.
Bukan sekadar siapa mempunyai kumpulan penyokong paling ramai.
Ini garis pemisah yang sangat penting.
Parti tidak boleh menggunakan alasan “memerangi tukang ampu” untuk membungkam semua kritikan.
Sebaliknya, parti perlu membezakan:
| Tingkah laku | Nilai kepada parti |
| Memuji kerana benar-benar percaya | Normal |
| Memberi sokongan berasaskan prinsip | Positif |
| Mengkritik dengan fakta | Sangat diperlukan |
| Berbeza pendapat tetapi menerima keputusan | Sihat |
| Memuji untuk mendapatkan jawatan | Berisiko |
| Menyembunyikan fakta untuk melindungi pemimpin | Berbahaya |
| Memburukkan pesaing untuk mendapat akses | Toksik |
| Memanipulasi maklumat demi kuasa | Sangat berbahaya |
Jadi, yang perlu ditapis ialah perilaku, bukan personaliti.
Satu pendekatan yang menarik ialah mewujudkan kumpulan kecil yang tugasnya bukan mencari kesalahan individu tetapi menguji keputusan parti.
Contohnya, sebelum sesuatu keputusan besar dibuat:
Pasukan utama:
“Ini rancangan kita.”
Red Team:
“Apakah yang boleh menyebabkan rancangan ini gagal?”
Mereka diwajibkan mencari:
kelemahan;
risiko;
andaian yang salah;
data yang hilang;
reaksi akar umbi;
dan kesan kepada imej parti.
Tujuannya bukan mensabotaj keputusan.
Tujuannya ialah menghalang keputusan dibuat dalam gelembung politik.
Ini mungkin formula paling mudah untuk difahami.
Loyalty tanpa merit = kronisme.
Merit tanpa loyalty = teknokrasi yang mungkin tidak mempunyai komitmen organisasi.
Tetapi:
Merit + integriti + loyalty kepada prinsip parti = kepimpinan institusi.
Kesetiaan masih penting.
Tetapi kesetiaan mesti ditujukan kepada:
perlembagaan parti, prinsip, perjuangan dan kepentingan organisasi.
Bukan kepada individu semata-mata.
Dalam banyak demokrasi, pemilihan calon dan pemimpin parti dianggap sangat penting kerana ia menentukan siapa yang akhirnya memegang kuasa politik.
Kajian Gideon Rahat menekankan bahawa candidate selection ialah “pilihan sebelum pilihan raya” — kerana sebelum rakyat memilih wakil, parti terlebih dahulu memilih siapa yang akan diberi peluang bertanding. Kaedah tersebut berbeza dari segi keterbukaan dan tahap pemusatan kuasa, dengan kesan kepada dinamika dalaman parti.
Pengajaran besarnya ialah:
Parti yang mempunyai proses penapisan yang baik akan lebih berupaya menentukan kualiti kepimpinannya sebelum rakyat membuat pilihan.
Pengalaman parti-parti di Sepanyol juga menunjukkan bahawa proses memilih pemimpin dan calon merupakan unsur penting untuk memahami tahap demokrasi dalaman, termasuk persoalan keterangkuman, persaingan dan desentralisasi.
Ini tidak bermaksud satu model sesuai untuk semua parti.
Tetapi prinsipnya universal:
Proses memilih pemimpin ialah sebahagian daripada proses membentuk parti.
Sebuah parti tidak perlu membuat “senarai hitam tukang ampu”.
Itu sendiri boleh menjadi alat politik.
Sebaliknya, gunakan penapis institusi.
Penapis 1 — Rekod
Apa yang telah dilakukan?
Penapis 2 — Kompetensi
Apa yang dia tahu dan mampu lakukan?
Penapis 3 — Integriti
Adakah dia konsisten apabila tiada kamera?
Penapis 4 — Keberanian
Adakah dia mampu mengatakan sesuatu yang tidak popular?
Penapis 5 — Prestasi
Adakah dia menghasilkan sesuatu untuk parti?
Penapis 6 — Kolektiviti
Adakah dia membina pasukan atau hanya membina dirinya?
Penapis 7 — Prinsip
Adakah pendiriannya berubah mengikut siapa yang berkuasa?
Jika seseorang lulus tujuh penapis ini, tidak penting sama ada dia kuat memuji atau tidak.
Parti mempunyai pemimpin.
Tetapi jika seseorang gagal semuanya dan hanya mempunyai satu kelebihan — sangat dekat dengan orang berkuasa — maka parti perlu berhati-hati.
Ini bahagian paling penting.
Budaya mengampu tidak akan bertahan jika pemimpin tidak memberi ganjaran kepadanya.
Maka pemimpin mesti mempunyai keberanian untuk berkata:
“Saya tidak mahu orang yang hanya memberitahu saya apa yang saya mahu dengar.”
Pemimpin perlu bertanya:
“Apa masalah sebenar di bawah?”
“Siapa yang tidak bersetuju?”
“Apa kelemahan keputusan kita?”
“Apa yang saya mungkin tidak tahu?”
Dan soalan paling penting:
“Jika keputusan saya salah, siapa yang cukup berani memberitahu saya?”
Jika tiada seorang pun mampu menjawab soalan tersebut, pemimpin itu sebenarnya sedang berada dalam gelembung kuasa.
Ini satu lagi mitos politik.
Ada pemimpin yang menganggap banyak kritikan bermaksud parti berpecah.
Tidak semestinya.
Kadangkala banyak kritikan bermaksud anggota masih peduli.
Yang lebih membimbangkan ialah:
tiada siapa mengkritik.
Kerana diam boleh mempunyai dua makna:
pertama, semua orang benar-benar bersetuju;
atau
kedua, semua orang sudah tidak berani bercakap.
Pemimpin yang bijak mesti tahu membezakan kedua-duanya.
Apabila pemimpin hanya mendengar orang yang mempunyai pandangan sama, terbentuklah echo chamber.
Suara yang sama berulang.
Pujian yang sama berulang.
Naratif yang sama berulang.
Akhirnya kelompok tersebut mula percaya bahawa pandangan mereka mewakili seluruh parti.
Padahal mereka hanya mewakili lingkaran mereka sendiri.
Ini boleh menghasilkan kejutan besar apabila pilihan raya atau pemilihan parti tiba.
Mereka menyangka sokongan sangat kuat.
Tetapi realiti akar umbi berbeza.
Secara ringkas, sebuah parti yang sihat memerlukan:
KEPIMPINAN
Berani membuat keputusan.
KRITIK
Berani menguji keputusan.
MERIT
Menentukan siapa diberi tanggungjawab.
DEMOKRASI
Memberi anggota ruang memilih.
AKAUNTABILITI
Memastikan pemimpin boleh dipersoalkan.
INTEGRITI
Menghalang politik transaksi.
INFORMASI
Memastikan pemimpin menerima realiti sebenar.
Apabila tujuh unsur ini wujud, ruang untuk tukang ampu menguasai organisasi menjadi jauh lebih kecil.
Sebuah parti tidak perlu memerangi semua orang yang memuji.
Yang perlu diperangi ialah budaya yang menjadikan pujian lebih berharga daripada kebenaran.
Jangan buang orang yang setia.
Tetapi jangan samakan kesetiaan dengan kepatuhan membuta tuli.
Jangan takut kepada pengkritik.
Takutlah kepada organisasi yang tidak lagi mempunyai pengkritik.
Jangan takut kepada pertandingan.
Takutlah kepada sistem yang menjadikan kemenangan lebih penting daripada institusi.
Dan jangan hanya bertanya:
“Siapakah tukang ampu dalam parti kita?”
Tanyakan soalan yang jauh lebih berani:
“Apakah yang menyebabkan orang terpaksa menjadi tukang ampu untuk terus hidup dalam parti kita?”
Kerana apabila sistem memberi ganjaran kepada kejujuran, tukang ampu kehilangan kuasa.
Apabila sistem memberi ganjaran kepada merit, kroni kehilangan ruang.
Apabila sistem melindungi perbezaan pendapat, groupthink kehilangan tempat.
Dan apabila pemimpin berani mendengar kebenaran yang tidak menyenangkan, parti mula menjadi institusi — bukan sekadar kumpulan penyokong seorang individu.
Parti yang kuat bukan parti yang mempunyai paling ramai orang berkata “YA”.
Parti yang kuat ialah parti yang mempunyai cukup orang yang berani berkata “TIDAK” — dan cukup matang untuk menjadikan perbezaan itu sebagai sumber kekuatan.
