Formula Hajiji: GRS tidak perlu menjadi salinan GPS Sarawak

Oleh Mohd Khairy Abdullah

Editor-in-Residence
Pensiangan, Sabah

KOTA KINABALU, 11 Oktober 2026 — Melihat Politik Malaysia, kejayaan sesebuah gabungan negeri sering diukur melalui kemampuannya mengekalkan kuasa, mengurus perbezaan parti dan membina hubungan yang berkesan dengan kerajaan Persekutuan. Namun, bagi Sabah, persoalan yang lebih mendasar ialah sama ada kestabilan politik mampu diterjemahkan kepada institusi yang kukuh, autonomi negeri yang lebih berkesan dan pembangunan yang benar-benar dirasai rakyat.

Di sinilah terletaknya cabaran strategik Datuk Seri Hajiji Noor, Ketua Menteri Sabah merangkap Pengerusi Gabungan Rakyat Sabah (GRS).

Hajiji berpeluang membentuk satu model politik Sabah yang berasaskan realiti tempatan, bukan meniru kejayaan Gabungan Parti Sarawak (GPS). Namun, peluang itu tidak akan menjadi kenyataan hanya melalui penyatuan parti atau pengukuhan kedudukan kepimpinan. Ia memerlukan keupayaan membina institusi politik yang mampu bertahan, berfungsi dan menghasilkan keputusan melangkaui kepentingan individu.

Persoalannya bukan sama ada GRS boleh menjadi seperti GPS. Persoalannya ialah sama ada GRS mampu menjadi sebuah institusi politik yang berkesan menurut keperluan Sabah sendiri.

GPS sering menjadi rujukan apabila membincangkan kebangkitan gabungan politik berteraskan negeri. Pengalaman Sarawak menunjukkan kepentingan penyelarasan parti tempatan, pembentukan agenda bersama dan penggunaan kedudukan politik negeri dalam hubungan dengan kerajaan Persekutuan.

Namun, kejayaan politik tidak boleh dipisahkan daripada konteks sejarah dan institusi yang membentuknya.

Sabah dan Sarawak berkongsi beberapa kepentingan, termasuk kedudukan dalam Persekutuan Malaysia, tuntutan berkaitan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) dan kepentingan memperkukuh suara negeri. Tetapi landskap politik kedua-duanya tidak serupa.

Analisis akademik mengenai kebangkitan semula gabungan politik serantau di Sabah dan Sarawak menunjukkan bahawa politik Sabah berhadapan dengan persekitaran yang lebih berpecah, termasuk persaingan antara parti tempatan dan parti nasional. Keadaan ini berbeza daripada struktur politik Sarawak yang mempunyai asas gabungan tempatan yang lebih dominan.

Perbezaan tersebut membawa satu implikasi strategik: model GPS boleh menjadi bahan pembelajaran, tetapi tidak semestinya boleh dipindahkan secara langsung ke Sabah.

GRS perlu mengenal pasti unsur yang boleh dipelajari daripada pengalaman Sarawak—seperti disiplin gabungan, koordinasi dasar dan kesinambungan kepimpinan—sambil membangunkan penyelesaian sendiri terhadap cabaran politik Sabah.

Meniru struktur tanpa memahami konteks hanya menghasilkan persamaan luaran. Membina institusi berdasarkan realiti sendiri pula membuka ruang kepada keupayaan politik yang lebih tulen.

Hajiji mempunyai kedudukan strategik untuk mempengaruhi arah pembangunan politik GRS. Sebagai Ketua Menteri dan Pengerusi gabungan, beliau berada pada titik pertemuan antara pengurusan kerajaan, penyelarasan parti komponen dan pembentukan agenda negeri.

Kepimpinan seperti ini boleh menjadi faktor penyatu dalam gabungan yang menghimpunkan parti dengan latar belakang, kepentingan dan asas sokongan yang berbeza.

Namun, seorang pemimpin yang berjaya menyatukan gabungan belum semestinya berjaya membina sebuah institusi.

Perbezaan itu penting. Kepimpinan peribadi boleh membantu meredakan konflik dan mempercepat keputusan. Institusi pula memastikan keputusan dibuat melalui proses yang jelas, tanggungjawab dapat dipertanggungjawabkan dan dasar tidak terhenti apabila berlaku perubahan kepimpinan.

Oleh itu, ukuran sebenar keupayaan Hajiji bukan semata-mata berapa lama beliau dapat mengekalkan kestabilan kerajaan. Ukuran yang lebih mendalam ialah sejauh mana beliau mampu membina sistem politik yang berfungsi tanpa bergantung sepenuhnya pada pengaruh peribadinya.

Dalam pengertian ini, gelaran arkitek politik moden Sabah wajar dilihat sebagai suatu kemungkinan yang perlu dibuktikan melalui pembinaan institusi, bukan sebagai pengiktirafan yang diberikan terlebih dahulu.

Legasi politik yang paling kukuh bukanlah gabungan yang hanya bertahan di bawah seorang pemimpin, tetapi institusi yang terus berfungsi dengan baik selepas pemimpin itu berundur.

Ahli sains politik Samuel P. Huntington, melalui karyanya Political Order in Changing Societies (1968), menekankan kepentingan pembangunan institusi politik dalam membentuk tertib politik yang stabil.

Kerangka ini menawarkan perspektif yang berguna untuk menilai masa depan GRS.

Institusionalisasi politik merujuk kepada proses apabila organisasi dan prosedur politik menjadi semakin mantap, mempunyai nilai serta kepentingan tersendiri, dan mampu berfungsi secara konsisten. Ia bukan sekadar kewujudan struktur organisasi, tetapi melibatkan keupayaan struktur tersebut mengurus perubahan dan konflik secara berkesan.

Bagi GRS, prinsip ini boleh diuji melalui sekurang-kurangnya empat persoalan.

Pertama, adakah gabungan mempunyai mekanisme membuat keputusan yang jelas dan dihormati semua parti komponen?

Kedua, adakah perbezaan kepentingan dapat diselesaikan melalui proses institusi, bukannya bergantung sepenuhnya pada rundingan peribadi pemimpin?

Ketiga, adakah GRS mempunyai proses pembangunan kepimpinan pelapis dan kesinambungan dasar?

Keempat, adakah gabungan mampu menterjemahkan keputusan politik kepada dasar kerajaan yang konsisten, boleh dilaksanakan dan boleh dinilai hasilnya?

Jika jawapan kepada persoalan ini semakin positif, GRS bukan sekadar gabungan yang mengurus kuasa. Ia sedang berkembang menjadi institusi politik.

Sebaliknya, jika kestabilan hanya bergantung pada keseimbangan sementara antara tokoh dan parti, gabungan itu akan terus terdedah kepada perubahan kepentingan, persaingan dalaman dan ketidakpastian kepimpinan.

Penerimaan Pertubuhan Kinabalu Progresif Bersatu (UPKO) sebagai parti komponen GRS pada 18 Jun 2026 membuka ruang baharu dalam perkembangan politik gabungan tersebut. Pengerusi GRS, Hajiji, menyifatkan penyertaan itu sebagai langkah untuk mengukuhkan parti-parti tempatan dan kestabilan kerajaan negeri.

Presiden UPKO, Datuk Ewon Benedick, pula membawa agenda yang menekankan kepentingan Sabah, termasuk perjuangan berkaitan MA63 dan hak perlembagaan negeri.

Perkembangan ini memberikan GRS peluang memperluas kerjasama politik tempatan dan menyelaraskan agenda Sabah First dengan dasar pembangunan negeri. Namun, nilai strategik UPKO tidak sepatutnya diukur hanya berdasarkan pertambahan satu lagi parti dalam gabungan.

Persoalan yang lebih penting ialah apakah sumbangan yang mampu diberikan oleh UPKO kepada kualiti politik dan pentadbiran GRS.

UPKO berpotensi bertindak sebagai pemangkin dengan memperkukuh perbahasan dasar, memperluas penyertaan politik dan memastikan tuntutan hak Sabah terus diterjemahkan kepada agenda yang jelas. Pengalaman serta identiti politiknya boleh menambah nilai kepada gabungan sekiranya perbezaan pandangan diurus secara matang dan konstruktif.

Tetapi potensi bukanlah hasil yang telah terbukti.

Untuk menjadi kekuatan tambahan yang sebenar, UPKO perlu menunjukkan sumbangan yang dapat dinilai dalam proses membuat keputusan, pembangunan ekonomi, pengukuhan perusahaan tempatan, pelaksanaan agenda MA63 dan peningkatan kesejahteraan rakyat.

Pada masa yang sama, GRS perlu memastikan bahawa penyertaan parti baharu bukan sekadar perluasan keanggotaan, tetapi sebahagian daripada proses memperkukuh keupayaan institusi.

Dengan kata lain, penyertaan UPKO hanya menjadi kelebihan strategik jika ia meningkatkan mutu gabungan—bukan semata-mata saiz atau kedudukan politiknya.

Sabah First mempunyai potensi menjadi asas kepada model politik tempatan yang lebih tersusun. Namun, slogan yang kuat tidak dengan sendirinya menghasilkan kuasa rundingan yang berkesan.

Kuasa politik negeri memerlukan gabungan yang mempunyai pendirian dasar yang jelas, keupayaan menyelaraskan kepentingan dalaman dan kesungguhan menuntut pelaksanaan komitmen perlembagaan.

MA63 dan hak Sabah tidak sepatutnya digunakan hanya sebagai simbol penyatuan politik. Kedua-duanya memerlukan pendekatan yang berasaskan undang-undang, rundingan antara kerajaan, keupayaan pentadbiran dan penilaian kemajuan yang telus.

Ini termasuk persoalan pembahagian hasil, autonomi yang berkaitan dengan bidang kuasa negeri, pembangunan infrastruktur serta jurang kemudahan asas antara kawasan bandar dengan luar bandar.

Bagi rakyat di pedalaman Sabah, kejayaan politik tidak diukur semata-mata melalui kestabilan kerajaan atau kekuatan gabungan. Ia turut dinilai melalui akses jalan raya, bekalan air, elektrik, pendidikan, kesihatan, peluang pekerjaan dan kemampuan ekonomi setempat.

Oleh itu, Sabah First perlu berkembang daripada prinsip politik kepada kerangka dasar yang mempunyai keutamaan, sasaran dan mekanisme pelaksanaan yang jelas.

Jika GRS mampu menyelaraskan agenda hak negeri dengan hasil pembangunan yang boleh dinilai, gabungan itu berpeluang membina legitimasi politik yang lebih kukuh.

Analisis yang serius juga perlu mengakui bahawa pembinaan model politik Sabah bukan tanpa risiko.

Pertama, kepentingan parti komponen mungkin berbeza, khususnya dalam soal perwakilan, pengagihan tanggungjawab dan penetapan keutamaan dasar. Tanpa mekanisme penyelesaian yang berkesan, perbezaan tersebut boleh melemahkan perpaduan gabungan.

Kedua, rundingan politik yang terlalu berpusat pada pemimpin boleh menjadikan institusi kurang berupaya mengurus perubahan. Keadaan ini meningkatkan risiko apabila berlaku pertukaran kepimpinan atau perubahan imbangan kuasa.

Ketiga, kestabilan politik boleh kehilangan makna sekiranya tidak disertai peningkatan prestasi pentadbiran. Kerajaan yang stabil masih perlu membuktikan keberkesanannya melalui perkhidmatan awam, pembangunan ekonomi dan penggunaan sumber yang bertanggungjawab.

Keempat, tuntutan Sabah perlu disokong oleh strategi rundingan yang konsisten dan berasaskan bukti. Retorik yang tegas mungkin menarik perhatian, tetapi kemajuan jangka panjang memerlukan kepakaran teknikal, penyelarasan antara agensi dan kesungguhan melaksanakan keputusan.

Risiko ini bukan alasan untuk menolak GRS atau kepimpinan Hajiji. Sebaliknya, ia menunjukkan mengapa gabungan itu memerlukan institusi yang lebih mantap daripada sekadar kesepakatan politik.

Jika GRS mahu membuktikan bahawa ia mampu membangunkan model politiknya sendiri, kejayaannya perlu dinilai berdasarkan ukuran yang boleh diperhatikan.

Pertama, kekuatan institusi. Adakah proses membuat keputusan, pengurusan konflik dan pembangunan kepimpinan semakin tersusun?

Kedua, kesinambungan dasar. Adakah agenda pembangunan negeri diteruskan dengan sasaran, pelaksanaan dan penilaian yang jelas?

Ketiga, hasil pembangunan. Adakah kestabilan politik disertai peningkatan kemudahan asas, peluang ekonomi dan mutu perkhidmatan awam, termasuk di kawasan pedalaman?

Keempat, kemajuan hak Sabah. Adakah tuntutan berkaitan MA63 dan hak perlembagaan negeri menunjukkan kemajuan yang boleh didokumenkan dan dinilai?

Kelima, ketahanan kepimpinan. Adakah GRS membangunkan pelapis serta mekanisme institusi yang membolehkannya berfungsi secara berkesan tanpa terlalu bergantung pada seorang individu?

Ukuran ini penting kerana ia membezakan kejayaan mengurus kuasa daripada kejayaan membina institusi. Ia juga membolehkan penyokong, pengkritik dan penyelidik menilai prestasi GRS berdasarkan kriteria yang sama.

Hajiji mempunyai peluang untuk membentuk satu fasa baharu dalam perkembangan politik Sabah. Namun, peluang itu bergantung pada keupayaannya mengubah kestabilan gabungan menjadi kekuatan institusi, dan mengubah prinsip Sabah First menjadi hasil pembangunan serta kemajuan dasar yang boleh dinilai.

GRS tidak perlu menjadi GPS Sarawak untuk mencapai kejayaan. Sebaliknya, ia perlu memahami mengapa model politik Sarawak berfungsi dalam konteksnya sendiri, mengenal pasti pelajaran yang relevan dan membina struktur yang sesuai dengan realiti Sabah.

Dalam proses itu, UPKO boleh menjadi sumber kekuatan tambahan jika penyertaannya memperkukuh mutu dasar, memperluas kerjasama politik tempatan dan meningkatkan keupayaan GRS memperjuangkan kepentingan negeri.

Namun, masa depan gabungan itu tidak boleh bergantung pada andaian bahawa penambahan parti secara automatik menghasilkan kestabilan, atau bahawa kestabilan secara automatik membawa kemajuan.

Cabaran terbesar Hajiji bukan semata-mata mengekalkan kerajaan. Cabarannya ialah membina institusi politik yang mampu menyatukan kepentingan berbeza, mempertahankan hak Sabah dan menghasilkan pembangunan yang dapat dirasai rakyat.

Jika GRS berjaya melakukannya, ia tidak perlu menjadi salinan GPS untuk dianggap berjaya. Ia akan mempunyai sesuatu yang lebih bernilai: model politik yang tumbuh daripada pengalaman Sabah sendiri, dinilai berdasarkan prestasinya dan mampu bertahan melangkaui kepimpinan seseorang individu.

Itulah ukuran sebenar sebuah legasi politik—bukan hanya siapa yang memimpin, tetapi institusi apa yang ditinggalkan dan masa depan apa yang berjaya dibina untuk rakyat Sabah.