Siapakah Musuh Sebenar Sebuah Parti Politik?

MEMAHAMI POLITIK MELANGKAUI TAJUK BERITA

Oleh Mohd Khairy Abdullah
Editor-in-Residence

KITA sering mencari musuh di luar? Parti lawan dianggap musuh.
Pengkritik dianggap musuh.
Mereka yang bertanding menentang kita dianggap ancaman.
Mereka yang berbeza pandangan pula kadangkala dilabel sebagai tidak setia.

Tetapi dari perspektif sains politik dan teori organisasi, persoalan yang lebih sukar ialah:

Bagaimana jika ancaman terbesar kepada sesebuah parti sebenarnya lahir dari dalam parti itu sendiri?

Ini bukan bermaksud setiap pengkritik ialah musuh.

Bukan juga setiap orang yang memuji pemimpin ialah tukang ampu.

Dan bukan setiap persaingan dalaman merupakan perpecahan.

Masalah bermula apabila budaya organisasi berubah sehingga kebenaran digantikan dengan pujian, merit digantikan dengan kesetiaan peribadi, dan kepentingan institusi digantikan dengan kepentingan kelompok.

Pada ketika itu, parti tidak lagi dibina sebagai institusi politik.

Ia mula berubah menjadi jaringan kuasa peribadi.

Dalam bahasa politik popular, istilah tukang ampu sering digunakan untuk menggambarkan individu yang sentiasa memuji pemimpin.

Tetapi secara analitik, masalahnya bukan pada pujian.

Seorang pemimpin sememangnya memerlukan penyokong.

Seorang pemimpin juga memerlukan orang yang setia.

Yang menjadi masalah ialah apabila seseorang tidak lagi berfungsi sebagai penasihat atau penyokong parti, tetapi hanya sebagai pengukuh ego pemimpin.

Dia memberitahu apa yang pemimpin mahu dengar.

Bukan apa yang pemimpin perlu dengar.

Perbezaannya kecil pada bahasa, tetapi besar pada akibat.

Pemimpin yang dikelilingi oleh orang yang hanya mengatakan:

“Ya, betul.”

akhirnya mungkin kehilangan kemampuan untuk mendengar:

“Tidak, itu mungkin salah.”

Dan apabila seorang pemimpin tidak lagi mendengar pandangan yang berbeza, proses membuat keputusan mula kehilangan mekanisme pembetulan.

Inilah bahagian yang lebih serius.

Masalah sesebuah parti bukan semata-mata kewujudan tukang ampu.

Masalah yang lebih besar ialah apabila sistem parti memberi ganjaran kepada budaya mengampu.

Jika orang yang bercakap benar diketepikan tetapi orang yang sentiasa memuji diberikan kedudukan, maka organisasi sedang menghantar satu mesej:

Jangan bercakap benar. Cakaplah apa yang mahu didengar.

Lama-kelamaan, budaya itu akan menjadi normal.

Anggota mula belajar bahawa untuk naik dalam organisasi, mereka tidak perlu menjadi paling berkemampuan.

Mereka hanya perlu menjadi paling berguna kepada orang yang berkuasa.

Di sinilah meritokrasi mula mati.

Seorang pemimpin tidak boleh berada di semua tempat.

Dia tidak boleh mengetahui semua masalah akar umbi.

Dia tidak boleh mendengar semua suara anggota.

Dia bergantung kepada maklumat yang diberikan oleh orang di sekelilingnya.

Maka, siapa yang mengawal maklumat boleh mempunyai pengaruh yang sangat besar terhadap pemimpin.

Di sinilah muncul bahaya gatekeeper politics.

Jika maklumat yang sampai kepada pemimpin telah ditapis untuk:

• menyembunyikan kelemahan;
• memburukkan pesaing;
• melindungi kelompok tertentu;
• membesar-besarkan sokongan;
• menyembunyikan ketidakpuasan akar umbi;

maka pemimpin mungkin membuat keputusan berdasarkan realiti yang telah dimanipulasi.

Ini jauh lebih berbahaya daripada kritikan terbuka.

Pengkritik yang jujur boleh dilawan dengan hujah.

Tetapi maklumat palsu yang disampaikan sebagai kebenaran boleh mempengaruhi keputusan tanpa disedari.

Jika tukang ampu mempengaruhi pemimpin melalui pujian dan maklumat yang selektif, politik kroni pula menggunakan hubungan peribadi sebagai mekanisme pengagihan kuasa.

Dalam politik kroni, soalan utama bukan lagi:

“Siapa paling layak?”

Tetapi:

“Siapa orang kita?”

Ini membawa kepada keadaan di mana jawatan, peluang dan pengaruh diberikan berdasarkan kedekatan dengan kelompok tertentu.

Akhirnya terbentuk apa yang boleh disebut sebagai:

inner circle politics.

Lingkaran kecil menjadi semakin berkuasa.

Organisasi yang besar pula semakin tidak mempunyai suara.

Ini berbahaya kerana parti politik ialah institusi yang sepatutnya mempunyai saluran penyertaan yang luas, bukan sekadar ruang untuk kelompok yang paling hampir dengan pusat kuasa.

Oportunis tidak semestinya tidak bijak.

Malah, sesetengah oportunis sangat bijak.

Masalahnya ialah kecerdikan mereka digunakan bukan untuk membina parti tetapi untuk membaca arah angin kuasa.

Hari ini menyokong A.

Esok menyokong B.

Minggu depan menyokong sesiapa yang paling hampir dengan kemenangan.

Mereka tidak mempunyai masalah menukar pendirian.

Menukar pendirian atas dasar pembelajaran ialah sesuatu yang sihat.

Tetapi menukar prinsip semata-mata untuk kepentingan jawatan ialah sesuatu yang berbeza.

Politik memerlukan fleksibiliti.

Tetapi politik tanpa prinsip hanya melahirkan survivalism.

Tidak salah mahu menjadi pemimpin.

Malah, demokrasi memerlukan orang yang mahu memimpin.

Masalah berlaku apabila jawatan menjadi matlamat, bukan alat.

Pemburu jawatan bertanya:

“Apa jawatan yang boleh saya dapat?”

Pemimpin institusi bertanya:

“Apa tanggungjawab yang sanggup saya pikul?”

Perbezaan ini sangat penting.

Jawatan ialah amanah politik.

Ia bukan hadiah.

Ia bukan pampasan.

Ia bukan simbol status.

Dan ia bukan tiket untuk membina rangkaian peribadi.

Jika budaya parti berubah sehingga jawatan menjadi komoditi, maka anggota akan mula melihat politik sebagai pasaran.

Yang berlaku kemudian ialah:

jawatan diperebutkan, pengaruh diperdagangkan dan kesetiaan ditukar dengan ganjaran.

Pada tahap itu, institusi politik sedang mengalami kemerosotan.

Ini mungkin antara penyakit paling berbahaya dalam organisasi politik.

Parti yang matang mesti mampu menampung perbezaan.

Jika semua orang mesti bersetuju, maka parti tidak memerlukan mesyuarat.

Cukup seorang bercakap dan yang lain mengangguk.

Demokrasi memerlukan dissent — perbezaan pandangan yang membolehkan keputusan diuji.

Pengkritik dalaman bukan semestinya musuh.

Kadangkala mereka ialah sistem amaran awal parti.

Mereka memberitahu:

“Ada sesuatu yang tidak kena.”

Jika suara tersebut dihukum hanya kerana ia tidak selesa, maka parti sedang menghapuskan mekanisme semak dan imbangnya sendiri.

Kritikan tidak secara automatik menjadikan seseorang benar.

Kritikan yang membina mesti mempunyai:

• fakta;
• hujah;
• alternatif;
• niat memperbaiki;
• dan kesediaan menerima keputusan demokratik.

Kritikan yang hanya bertujuan menghancurkan reputasi orang lain juga boleh menjadi toksik.

Jadi, kita mesti membezakan:

kritikan institusi dengan serangan peribadi.

Kritikan institusi bertanya:

“Bagaimana kita boleh membaiki parti?”

Serangan peribadi bertanya:

“Bagaimana saya boleh menjatuhkan orang itu?”

Yang pertama membina demokrasi.

Yang kedua membina permusuhan.

Sebuah parti politik sepatutnya lebih besar daripada mana-mana individu.

Tetapi apabila budaya pemujaan individu berkembang, berlaku proses yang berbahaya:

parti → pemimpin → kelompok → individu.

Akhirnya identiti parti mula disamakan dengan identiti seorang pemimpin atau kelompok tertentu.

Ini boleh menghasilkan personalisasi politik yang kuat.

Masalahnya, apabila pemimpin berubah, konflik mudah berlaku.

Sebuah institusi yang sihat sepatutnya mampu bertahan walaupun berlaku pertukaran pemimpin.

Jika parti hanya kuat kerana seorang individu, maka yang kuat sebenarnya bukan institusi.

Yang kuat ialah personaliti.

Robert Michels, melalui gagasannya mengenai “Iron Law of Oligarchy,” mengemukakan persoalan klasik dalam kajian organisasi: semakin kompleks sesebuah organisasi, semakin besar kecenderungan kuasa tertumpu kepada kelompok kecil yang menguasai maklumat, struktur dan proses membuat keputusan.

Parti politik tidak terkecuali.

Pada awalnya, semua anggota mahu demokrasi.

Tetapi apabila organisasi berkembang, muncul:

• struktur kepimpinan;
• birokrasi;
• akses maklumat;
• rangkaian dalaman;
• pengurusan sumber;
• dan kelompok yang lebih hampir dengan pusat kuasa.

Jika mekanisme semak dan imbang lemah, kuasa boleh semakin tertumpu.

Maka, masalahnya bukan sekadar siapa yang menjadi pemimpin.

Masalahnya ialah:

Apakah mekanisme yang memastikan pemimpin terus mendengar organisasi?

Ini satu kesimpulan yang lebih tajam.

Mungkin kita terlalu mudah menyalahkan tukang ampu.

Sedangkan persoalan yang lebih mendalam ialah:

Mengapa budaya mengampu boleh berkembang?

Jawapannya mungkin kerana sistem memberikan ganjaran kepada mereka.

Jika pujian menghasilkan jawatan, maka orang akan memuji.

Jika kedekatan menghasilkan peluang, orang akan mencari kedekatan.

Jika kritik menyebabkan seseorang kehilangan pengaruh, maka orang akan memilih diam.

Maka, kita tidak boleh menyelesaikan masalah hanya dengan menyingkirkan beberapa individu.

Kita perlu mengubah insentif institusi.

Pertama, wujudkan budaya merit.

Jawatan mesti berdasarkan kemampuan, prestasi dan integriti.

Kedua, wujudkan ruang perbezaan pendapat.

Pemimpin perlu mempunyai penasihat yang berani berkata tidak.

Ketiga, pisahkan kesetiaan kepada parti daripada kesetiaan kepada individu.

Setia kepada pemimpin tidak bermaksud wajib bersetuju dengan semua keputusan pemimpin.

Keempat, perkuatkan proses demokratik.

Pemilihan, mesyuarat dan keputusan organisasi perlu mempunyai legitimasi.

Kelima, jangan menghukum pembawa berita buruk.

Kadangkala orang yang membawa berita buruk ialah orang yang menyelamatkan organisasi daripada keputusan yang lebih buruk.

Keenam, bina kepimpinan berdasarkan kompetensi.

Parti perlu bertanya:

Apa yang boleh dia sumbangkan?

Bukan hanya:

Siapa yang dia kenal?

Istilah loyal opposition biasanya dikaitkan dengan sistem politik yang membenarkan pihak yang berbeza pandangan untuk terus menjadi sebahagian daripada sistem.

Konsep ini boleh digunakan secara konstruktif dalam parti.

Parti memerlukan individu yang:

• setia kepada prinsip parti;
• tetapi berani mengkritik keputusan;
• menghormati kepimpinan;
• tetapi tidak takut menyatakan pandangan;
• menerima keputusan;
• tetapi tetap mempertahankan prinsip.

Inilah keseimbangan yang sukar.

Loyalty without servility.

Kesetiaan tanpa menjadi hamba kepada kuasa.

Ini membawa kita kembali kepada persoalan pertandingan.

Seseorang yang bertanding melawan kita bukan semestinya musuh.

Dia mungkin pesaing.

Dan persaingan sebenarnya boleh menyihatkan organisasi.

Musuh sebenar ialah apabila pertandingan berubah menjadi:

• sabotaj;
• fitnah;
• politik wang;
• pembunuhan karakter;
• kronisme;
• dendam;
• dan usaha memusnahkan institusi selepas kalah.

Dengan kata lain:

Kita tidak sepatutnya takut kepada pertandingan. Kita perlu takut kepada pertandingan yang kehilangan etika.

Pada akhirnya, mungkin istilah “tukang ampu” terlalu kecil untuk menggambarkan masalah yang lebih besar.

Musuh sebenar sebuah parti ialah apa sahaja budaya yang menyebabkan institusi kehilangan keupayaan untuk membetulkan dirinya sendiri.

Ia boleh datang dalam bentuk:

politik mengampu,
politik kroni,
politik wang,
politik oportunis,
politik dendam,
politik personaliti,
politik ketakutan,
atau politik jawatan.

Kesemuanya mempunyai satu persamaan:

Kepentingan individu atau kelompok diletakkan lebih tinggi daripada kepentingan institusi.

 

Sebuah parti tidak akan musnah hanya kerana mempunyai pesaing.

Parti musnah apabila ia kehilangan keupayaan untuk mengkritik dirinya sendiri.

Ia tidak runtuh kerana terlalu ramai yang mempunyai pandangan berbeza.

Ia runtuh apabila orang yang berbeza pandangan memilih untuk diam kerana takut.

Ia tidak lemah kerana mempunyai ramai calon.

Ia lemah apabila pertandingan menghasilkan dendam yang tidak berkesudahan.

Dan ia tidak rosak hanya kerana ada tukang ampu.

Ia rosak apabila sistem parti mula memberi ganjaran kepada budaya mengampu.

Inilah perkara yang perlu difikirkan oleh setiap parti politik.

Jangan hanya bertanya:

“Siapakah musuh kita?”

Tanyakan soalan yang lebih sukar:

“Apakah budaya dalam parti kita yang sedang menjadikan kita lemah?”

Kerana kadangkala musuh yang paling berbahaya bukan orang yang berdiri di hadapan kita.

Musuh yang paling berbahaya ialah budaya yang membuatkan kita tidak lagi mampu melihat kelemahan sendiri.

Dan dalam politik, sebuah parti yang tidak mampu mengkritik dirinya sendiri akhirnya akan dipaksa oleh rakyat untuk menerima kritikan yang jauh lebih keras.

Parti yang matang tidak takut kepada orang yang berkata “tidak”.

Sebaliknya, parti yang matang tahu bahawa kadangkala perkataan “tidak” itulah yang menyelamatkannya daripada membuat kesilapan yang lebih besar.

Kerana pemimpin yang hanya dikelilingi oleh orang yang berkata “ya” mungkin kelihatan sangat kuat.

Tetapi pemimpin yang mempunyai orang yang berani berkata “tidak” mempunyai sesuatu yang jauh lebih berharga:

Dan dalam politik, realiti akhirnya sentiasa menang.