Hak 40% Sabah dan Federalisme Malaysia: Antara Janji Reformasi dan Realiti Kuasa Pusat

Oleh Mohd Khairy Abdullah @ Henry 
KOTA KINABALU, Malaysia | 18 Januari 2026 — Desakan Pertubuhan Kinabalu Progresif Bersatu (UPKO) supaya Kerajaan Persekutuan menggugurkan rayuan terhadap keputusan Mahkamah Tinggi Kota Kinabalu berkaitan tuntutan hak 40 peratus Sabah telah melonjakkan isu ini daripada pertikaian undang-undang kepada ujian integriti politik Persekutuan Malaysia itu sendiri.

Keputusan Mahkamah Tinggi pada 17 Oktober 2025, yang menjadi asas kepada semakan kehakiman Sabah, menghidupkan semula persoalan lama mengenai kewajipan perlembagaan Persekutuan di bawah Artikel 112C dan 112D Perlembagaan Persekutuan — peruntukan yang berpunca terus daripada Perjanjian Malaysia 1963 (MA63). Namun, langkah Putrajaya memfailkan rayuan susulan grounds of judgment mahkamah telah mencetuskan persepsi bahawa komitmen terhadap reformasi persekutuan masih terikat kepada refleks pemusatan kuasa lama.

Presiden UPKO, Datuk Ewon Benedick, meletakkan tuntutan ini dalam kerangka kontrak negara, bukan tuntutan politik bermusim. Menurut beliau, hak 40 peratus bukanlah konsesi fiskal atau keistimewaan wilayah, tetapi obligasi yang telah terhenti sejak 1974 — satu titik sejarah yang menyaksikan penyusunan semula struktur hasil negara secara unilateral, sekali gus mengecilkan ruang autonomi fiskal Sabah.

Dalam lanskap global, tuntutan Sabah selari dengan perbahasan lebih luas mengenai keadilan fiskal dalam negara persekutuan. Dari Kanada hingga Australia, dan dari Sepanyol hingga Nigeria, ketegangan antara pusat dan wilayah sering berpunca daripada kegagalan melaksanakan perkongsian hasil yang seimbang. Sabah, walaupun kaya dengan sumber asli dan strategik secara geografi, kekal terperangkap dalam paradoks wilayah penyumbang tetapi terpinggir dari segi kuasa fiskal.

Ewon menegaskan bahawa implikasi penangguhan hak 40 peratus bersifat struktural dan merentas generasi. Tanpa sumber kewangan yang setara dengan tanggungjawab pentadbiran, Kerajaan Negeri Sabah berdepan kekangan serius untuk menangani kemiskinan struktural, membina infrastruktur asas, memperkukuh ekosistem keusahawanan, melabur dalam pendidikan dan membangunkan modal insan secara mampan. Statistik kemiskinan yang berterusan di Sabah menjadi bukti bahawa model pembangunan berasaskan pemusatan hasil tidak lagi berfungsi.

Pendedahan bahawa mesyuarat kedua jawatankuasa peringkat pegawai kanan Persekutuan–Negeri yang dijadualkan pada Disember 2025 telah ditangguhkan menambah dimensi politik terhadap isu ini. Dalam analisis tadbir urus kontemporari, penangguhan mekanisme dialog institusi sering ditafsir sebagai kekurangan kehendak politik untuk menyelesaikan isu substantif, walaupun saluran perundangan masih berjalan.

Walaupun mengiktiraf kemajuan melalui penyelesaian 13 perkara MA63 hasil kerjasama antara Putrajaya dan kerajaan negeri, Ewon menegaskan bahawa isu perkongsian hasil kekal sebagai kegagalan struktur yang belum diperbetulkan. Selagi pemberian semula 40 peratus hasil Persekutuan kepada Sabah tidak dilaksanakan, agenda MA63 akan terus dilihat sebagai projek reformasi separa — simbolik dari segi retorik, tetapi defisit dari segi pelaksanaan.

Pendirian UPKO untuk membawa isu ini ke Parlimen dan meneruskannya melalui pelbagai saluran — perundangan, akademik, aktivisme dan wacana awam — mencerminkan peralihan penting dalam politik Sabah. Tuntutan terhadap Putrajaya kini semakin berasaskan legitimasi perlembagaan dan keadilan struktur, bukan lagi rundingan tertutup atau kompromi elit.

Kenyataan Ewon bahawa penyertaan UPKO dalam Kerajaan Persekutuan sejak Disember 2022 bukan untuk “menormalisasi penangguhan hak” membawa implikasi nasional yang lebih luas. Ia menandakan bahawa kestabilan politik Malaysia pasca-2022 tidak lagi boleh dibina atas pengabaian tuntutan wilayah yang sah dari segi perlembagaan.

Dalam era global yang menilai kekuatan negara bukan sahaja melalui pertumbuhan ekonomi tetapi juga keupayaan mengurus kepelbagaian wilayah secara adil, keputusan Putrajaya terhadap rayuan kes ini akan menjadi penanda aras penting. Sama ada Malaysia bersedia melaksanakan MA63 secara tulen atau terus menangguhkannya melalui proses perundangan akan menentukan bukan sahaja masa depan Sabah, tetapi kredibiliti federalisme Malaysia di mata rakyatnya dan komuniti antarabangsa.