Serangan AS–Israel ke atas Iran: Dunia di Ambang Perang Kuasa Besar Abad ke-21
Operasi ketenteraan Amerika Syarikat dan Israel terhadap sasaran strategik Iran menandakan peralihan daripada pencegahan kepada konfrontasi langsung, meningkatkan risiko eskalasi serantau dan kejutan sistemik terhadap keselamatan global.
Oleh Mohd Khairy Abdullah
(Analisis Geopolitik Antarabangsa)
SOOK, (Sabah, Malaysia) – Serangan ketenteraan Amerika Syarikat dan Israel terhadap Iran pada 28 Februari 2026 menandakan satu peralihan kritikal dalam seni bina keselamatan Asia Barat, dengan implikasi strategik yang berpotensi melangkaui konflik serantau kepada ketidakstabilan sistem antarabangsa.
Operasi yang diluluskan Presiden Amerika Syarikat, Donald Trump, dilihat sebagai eskalasi langsung terhadap struktur kuasa Republik Islam Iran, khususnya kepimpinan tertinggi negara itu di bawah Pemimpin Agung Ali Khamenei. Dalam doktrin keselamatan Iran, sebarang serangan terhadap kepimpinan negara dianggap ancaman eksistensial yang menuntut tindak balas strategik menyeluruh.
Walaupun butiran operasi kekal terhad dalam domain awam, indikasi bahawa sasaran termasuk rangkaian kepimpinan dan infrastruktur strategik Iran mencadangkan peralihan daripada pencegahan kepada pemaksaan ketenteraan langsung — satu ambang yang secara tradisinya dielakkan Washington bagi menghindari perang terbuka dengan Tehran.
Perdana Menteri Israel, Benjamin Netanyahu, sejak sekian lama menegaskan bahawa hanya tindakan ketenteraan mampu menamatkan keupayaan peluru berpandu dan nuklear Iran. Penyelarasan strategik Washington–Tel Aviv dalam operasi ini menunjukkan konvergensi objektif yang semakin jelas: melemahkan kapasiti pencegahan Iran dan membentuk semula keseimbangan kuasa serantau.
Iran secara konsisten membina arkitektur pencegahan berlapis melalui rangkaian aktor bukan negara di Asia Barat. Organisasi seperti Hezbollah di Lubnan dan Hamas di Gaza berfungsi sebagai komponen utama strategi tindak balas asimetri Tehran.
Serangan langsung terhadap Iran meningkatkan kebarangkalian pengaktifan rangkaian ini, sekali gus memperluas konflik daripada konfrontasi negara-ke-negara kepada peperangan berbilang teater yang sukar dikawal atau dihadkan secara geografi.
Dalam kerangka teori konflik, situasi ini mencerminkan dilema keselamatan klasik: tindakan pencegahan oleh satu pihak ditafsir sebagai ancaman eksistensial oleh pihak lain, lalu mencetuskan kitaran eskalasi berantai.
Pentadbiran Trump dilihat mensasarkan apa yang sering dirujuk dalam doktrin ketenteraan sebagai “konflik terhad berimpak tinggi” — operasi singkat untuk melumpuhkan keupayaan strategik lawan tanpa pendudukan atau perang jangka panjang.
Namun, pengalaman sejarah di Asia Barat menunjukkan konflik yang menyasarkan kepimpinan atau kedaulatan negara jarang kekal terhad. Serangan terhadap Iran berpotensi mencetuskan tindak balas berlapis: serangan peluru berpandu, operasi maritim di Teluk, gangguan tenaga, serta eskalasi melalui proksi serantau.
Sebahagian penganalisis dasar luar di Washington menilai bahawa objektif tersirat operasi ini mungkin melangkaui pencegahan kepada perubahan rejim di Tehran. Hipotesis ini berakar pada kepercayaan bahawa kejatuhan kepimpinan Iran akan menyusun semula landskap keselamatan Asia Barat memihak kepada blok Barat–Israel.
Namun, pakar dasar luar memberi amaran bahawa kejatuhan struktur kuasa Iran berpotensi menghasilkan vakum geopolitik yang jauh lebih tidak stabil. Bekas presiden Council on Foreign Relations, Richard Haass, menegaskan bahawa tiada kepastian tentang konfigurasi kuasa yang akan menggantikan rejim sedia ada atau sama ada hasilnya akan lebih sederhana atau lebih radikal.
Negara-negara Teluk yang bersekutu dengan Washington juga menyatakan kebimbangan strategik bahawa konflik terbuka AS–Iran akan menjadikan wilayah mereka medan serangan balas, sekali gus mengancam keselamatan tenaga global dan laluan perdagangan maritim.
Serangan 28 Februari berpotensi menjadi titik perubahan paling signifikan dalam konfrontasi Iran–Barat sejak beberapa dekad. Jika kitaran eskalasi berterusan, Asia Barat berdepan risiko peralihan daripada konflik proksi kronik kepada konfrontasi antara kuasa negara utama — satu senario yang secara asasnya mengubah struktur keselamatan serantau.
Implikasinya melangkaui geopolitik: pasaran tenaga, rantaian bekalan global, keselamatan maritim, dan kestabilan ekonomi antarabangsa semuanya terdedah kepada kejutan sekunder daripada konflik berskala besar di rantau tersebut.
Dalam konteks ini, persoalan utama bagi komuniti antarabangsa bukan lagi sama ada eskalasi akan berlaku, tetapi sejauh mana ia dapat dihadkan sebelum berkembang menjadi konflik yang lebih luas dalam sistem antarabangsa abad ke-21.
