Mengapa Parti Memerlukan Pengkritik Yang Ikhlas Lebih Daripada Pengampu Yang Setia

SIRI 5: Memahami Politik Melangkaui Tajuk Berita

Oleh Mohd Khairy Abdullah
Editor-in-Residence

BUDAYA politik, perkataan kritikan sering membawa konotasi negatif. Pengkritik mudah dilabel sebagai pencetus perpecahan, pengganggu keharmonian atau individu yang tidak setia kepada organisasi. Sebaliknya, mereka yang sentiasa bersetuju dengan setiap keputusan kepimpinan sering dianggap contoh kesetiaan yang ideal.

Hakikatnya, tanggapan tersebut tidak semestinya tepat.

Dari sudut sains politik dan teori organisasi, sesebuah parti yang matang bukanlah parti yang bebas daripada kritikan. Sebaliknya, parti yang matang ialah parti yang mampu menerima kritikan secara terbuka, menilai hujah berdasarkan merit dan menjadikan pandangan yang berbeza sebagai sebahagian daripada proses memperkukuh organisasi.

Demokrasi bukan sekadar memberi ruang untuk memilih pemimpin. Demokrasi juga menuntut keberanian mendengar pandangan yang berbeza.

Ahli ekonomi dan sarjana organisasi, Albert O. Hirschman, melalui konsep Exit, Voice and Loyalty, menjelaskan bahawa apabila ahli memilih untuk bersuara (voice) dan bukannya meninggalkan organisasi (exit), tindakan tersebut sering mencerminkan komitmen untuk membaiki organisasi, bukannya memusnahkannya. Suara yang jujur lahir daripada rasa tanggungjawab terhadap masa depan institusi.

Dalam politik, pengkritik yang ikhlas bukan musuh perjuangan. Mereka ialah sebahagian daripada mekanisme semak dan imbang yang mengelakkan organisasi daripada melakukan kesilapan yang berulang.

Perbezaan pendapat tidak seharusnya dianggap sebagai ancaman kepada perpaduan. Ancaman sebenar muncul apabila tiada lagi ruang untuk pandangan yang berbeza. Pada ketika itu, organisasi kehilangan keupayaan untuk menilai dirinya sendiri secara objektif.

Pengalaman politik di pelbagai negara menunjukkan bahawa banyak organisasi tidak gagal kerana kekurangan penyokong, tetapi kerana kekurangan individu yang berani menyampaikan kebenaran kepada kepimpinan. Apabila setiap keputusan hanya disambut dengan persetujuan, pemimpin akhirnya kehilangan akses kepada maklumat yang sebenar. Kesilapan yang kecil dibiarkan membesar sehingga menjadi krisis yang sukar diperbetulkan.

Fenomena ini berkait rapat dengan konsep groupthink, iaitu keadaan apabila keinginan mengekalkan keharmonian dalam kumpulan mengatasi keperluan untuk menilai sesuatu keputusan secara kritis. Dalam suasana sedemikian, pandangan yang berbeza semakin dipinggirkan, manakala keputusan yang lemah semakin sukar dicabar.

Organisasi yang sihat memerlukan budaya constructive dissent, iaitu keberanian mengemukakan pandangan yang berbeza secara berfakta, beretika dan bertanggungjawab. Tujuannya bukan untuk menjatuhkan kepimpinan, tetapi untuk memastikan setiap keputusan diuji daripada pelbagai sudut sebelum dilaksanakan.

Di sinilah letaknya perbezaan antara pengkritik yang ikhlas dengan individu yang sengaja mencetuskan konflik. Pengkritik yang ikhlas mengemukakan hujah untuk memperkukuh institusi. Mereka bersedia menerima keputusan akhir setelah proses perbincangan selesai. Sebaliknya, individu yang berniat merosakkan organisasi menjadikan kritikan sebagai alat membina pengaruh peribadi atau melemahkan parti dari dalam.

Oleh itu, kematangan politik tidak boleh diukur melalui ketiadaan kritikan. Sebaliknya, ia diukur melalui kemampuan organisasi membezakan antara kritikan yang membina dengan tindakan yang benar-benar mengancam kestabilan parti.

Pemimpin yang berwibawa juga tidak akan mengelilingi dirinya dengan mereka yang sentiasa mengangguk setuju. Sebaliknya, mereka membina budaya yang menggalakkan hujah, mengalu-alukan pandangan yang berbeza dan menghargai kejujuran walaupun kadangkala sukar diterima. Mereka memahami bahawa kesetiaan yang sebenar bukanlah kesediaan mempertahankan setiap keputusan, tetapi keberanian memastikan setiap keputusan menjadi lebih baik.

Dalam era politik yang semakin kompleks, sesebuah parti tidak lagi boleh bergantung kepada disiplin semata-mata. Ia memerlukan budaya intelektual yang subur, ruang dialog yang matang dan keberanian menerima pandangan yang berbeza sebagai sebahagian daripada proses pembelajaran organisasi. Tanpa budaya tersebut, institusi akan kehilangan daya tahan untuk menyesuaikan diri dengan perubahan masyarakat dan tuntutan zaman.

Akhirnya, sesebuah parti tidak menjadi lemah kerana mempunyai ahli yang berani bersuara. Parti menjadi lemah apabila tiada lagi sesiapa yang berani berkata benar. Pada saat setiap keputusan hanya disambut dengan tepukan, ketika itulah organisasi mula kehilangan keupayaan untuk menilai dirinya sendiri. Demokrasi yang matang tidak dibina oleh suara yang seragam, tetapi oleh keberanian menerima perbezaan pandangan demi mempertahankan prinsip yang sama. Di situlah lahirnya institusi politik yang benar-benar kukuh, dihormati dan mampu bertahan merentasi generasi.

“Ilmu tidak memaksa orang bersetuju, tetapi ilmu membuka ruang untuk orang berfikir. Negara tidak dibina oleh politik yang paling bising. Negara dibina oleh politik yang paling berilmu.” — Mohd Khairy Abdullah.