POLITIK WANG TIDAK PERNAH MEMENANGKAN DEMOKRASI

MEMAHAMI POLITIK MELANGKAUI TAJUK BERITA

Siri 12 (Bahagian 2)

Oleh Mohd Khairy Abdullah
Editor-in-Residence
Pensiangan, Sabah

TERDAPAT satu paradoks yang jarang dihuraikan dalam wacana politik moden.

Semakin sesebuah parti bergantung kepada politik wang untuk memperoleh kemenangan, semakin lemah keupayaannya untuk mentadbir selepas kemenangan tersebut.

Paradoks ini bukan sekadar teori. Ia merupakan satu pola yang berulang dalam sejarah demokrasi kontemporari. Kemenangan yang diperoleh melalui transaksi politik lazimnya menghasilkan kerajaan yang dibebani oleh kos politik yang tinggi, jangkaan balasan daripada penyokong, serta tekanan berterusan untuk mengekalkan rangkaian patronaj yang sama bagi pilihan raya berikutnya.

Dalam sains politik, keadaan ini dikenali sebagai patronage equilibrium—satu keseimbangan politik yang bergantung kepada pengagihan sumber bagi mengekalkan kesetiaan. Ia kelihatan stabil pada zahirnya, tetapi sebenarnya amat rapuh kerana ia memerlukan aliran sumber yang berterusan. Apabila sumber mengecil, kesetiaan turut menghilang.

Di sinilah letaknya kelemahan asas politik wang.

Ia membeli kepatuhan, bukan komitmen.

Ia membeli kehadiran, bukan keyakinan.

Ia membeli sokongan sementara, bukan legitimasi yang berkekalan.

Legitimasi tidak pernah boleh dipindahkan melalui sampul wang. Legitimasi hanya lahir apabila rakyat percaya bahawa kuasa digunakan secara adil, berkesan dan bertanggungjawab.

Dalam literatur sains politik kontemporari, clientelism sering disalahfahami sebagai sekadar pemberian wang kepada pengundi.

Hakikatnya jauh lebih kompleks.

Clientelism ialah satu sistem politik yang mengubah hubungan antara rakyat dan negara daripada hubungan berasaskan kewarganegaraan (citizenship) kepada hubungan berasaskan pelanggan (clientship).

Dalam demokrasi yang matang, rakyat bertanya:

“Apakah dasar terbaik untuk masa depan negara?”

Dalam sistem clientelistik, soalan itu berubah menjadi:

“Apakah yang saya akan terima jika saya menyokong parti ini?”

Perubahan kecil pada cara berfikir ini membawa implikasi yang sangat besar.

Ia mengubah fungsi pilihan raya daripada mekanisme memilih kerajaan kepada mekanisme mengagihkan manfaat.

Apabila keadaan ini berlaku secara berulang, demokrasi kehilangan sifat deliberatifnya. Perdebatan mengenai dasar, institusi, pendidikan, produktiviti dan pembangunan ekonomi digantikan dengan rundingan mengenai habuan jangka pendek.

Negara tidak lagi bersaing melalui idea.

Sebaliknya, parti-parti bersaing melalui kapasiti mengagihkan sumber.

Inilah permulaan kepada kemerosotan demokrasi yang paling sukar dipulihkan.

Salah satu kesilapan strategik yang sering dilakukan oleh parti politik ialah menganggap bahawa tingkah laku pengundi hari ini masih sama seperti beberapa dekad yang lalu.

Hakikatnya, struktur demokrasi global telah berubah secara fundamental.

Kemunculan media digital, peningkatan tahap pendidikan, akses kepada maklumat serta pertumbuhan masyarakat sivil telah mengubah cara rakyat membuat keputusan politik.

Pengundi moden semakin dipengaruhi oleh tiga bentuk modal politik yang jauh lebih bernilai daripada wang:

Pertama, modal kepercayaan (trust capital).

Kepercayaan ialah aset politik yang terkumpul melalui rekod perkhidmatan, konsistensi kepimpinan dan integriti. Ia tidak boleh dibina dalam tempoh kempen dua minggu, tetapi melalui hubungan yang berterusan antara parti dan masyarakat.

Kedua, modal institusi (institutional capital).

Parti yang mempunyai organisasi tersusun, mekanisme latihan pemimpin, sistem pemilihan calon yang telus dan budaya akauntabiliti mempunyai daya tahan politik yang lebih tinggi berbanding parti yang hanya bergantung kepada individu berpengaruh atau sumber kewangan.

Ketiga, modal naratif (narrative capital).

Dalam era komunikasi digital, pertandingan politik semakin menjadi pertandingan untuk menguasai makna. Parti yang berjaya membentuk naratif tentang masa depan negara lazimnya lebih berpengaruh daripada parti yang hanya menguasai jentera kempen.

Naratif yang meyakinkan mampu membentuk identiti politik.

Wang hanya mampu membentuk persepsi sementara.

Demokrasi abad ke-21 sedang mengalami satu transformasi yang amat penting.

Persaingan politik tidak lagi bergantung sepenuhnya kepada siapa yang mempunyai sumber kewangan terbesar.

Sebaliknya, ia semakin bergantung kepada siapa yang mampu membentuk cara rakyat berfikir.

Fenomena ini dikenali sebagai cognitive politics.

Dalam politik kognitif, medan persaingan bukan lagi sekadar peti undi.

Medan sebenar ialah minda masyarakat.

Parti yang berjaya bukan sekadar menyampaikan janji.

Mereka membentuk kefahaman rakyat tentang:

• masa depan ekonomi,
• keselamatan,
• pendidikan,
• autonomi wilayah,
• identiti nasional,
• serta hala tuju negara.

Apabila pemikiran rakyat berubah, tingkah laku politik turut berubah.

Inilah sebabnya mengapa sesetengah parti yang mempunyai sumber kewangan jauh lebih kecil masih mampu mengatasi parti yang memiliki jentera dan dana yang besar.

Mereka menang kerana berjaya menguasai naratif, bukan kerana menguasai transaksi.

Pengalaman pelbagai negara menunjukkan satu pola yang konsisten.

Demokrasi yang berjaya mengurangkan pengaruh politik wang bukanlah demokrasi yang mempunyai undang-undang paling keras semata-mata.

Sebaliknya, ia ialah demokrasi yang berjaya membina:

• institusi yang dipercayai;
• sistem kehakiman yang bebas;
• media yang berfungsi;
• masyarakat sivil yang aktif;
• budaya akauntabiliti;
• dan parti politik yang berorientasikan dasar.

Apabila institusi menjadi kukuh, ruang untuk politik transaksional menjadi semakin sempit.

Sebaliknya, apabila institusi lemah, politik wang sentiasa mencari jalan untuk menyesuaikan dirinya dalam bentuk baharu.

Ini menjelaskan mengapa memerangi politik wang semata-mata melalui penguatkuasaan undang-undang tidak mencukupi.

Yang perlu dibina ialah ekosistem demokrasi yang menjadikan politik wang tidak lagi relevan sebagai strategi kemenangan.

Kesilapan terbesar dalam strategi pilihan raya ialah mengukur kekuatan parti berdasarkan jumlah dana yang dimiliki.

Ukuran sebenar kekuatan sesebuah parti ialah sejauh mana rakyat percaya bahawa parti tersebut mampu mentadbir dengan adil, berkesan dan berwawasan.

Dalam politik moden, wang ialah sumber yang boleh habis.

Kepercayaan ialah modal yang boleh berkembang.

Institusi ialah warisan yang boleh bertahan.

Idea ialah kuasa yang mampu merentasi generasi.

Sejarah akhirnya tidak menilai berapa banyak wang yang dibelanjakan oleh sesebuah parti ketika pilihan raya.

Sejarah menilai sama ada parti itu meninggalkan institusi yang lebih kukuh, masyarakat yang lebih berilmu, dan demokrasi yang lebih matang daripada ketika ia mula memegang kuasa.

Dan di situlah ukuran sebenar sebuah kemenangan politik.