SIRI 3: Memahami Politik Melangkaui Tajuk Berita
Oleh Mohd Khairy Abdullah
Editor-in-Residence
DALAM politik moden, antara kesilapan paling besar yang sering dilakukan oleh sesebuah parti ialah menyamakan kekuatan organisasi dengan populariti seorang pemimpin. Ketika seseorang tokoh berada di puncak pengaruh, parti kelihatan kukuh. Namun apabila tokoh itu berundur, tewas atau meninggal dunia, parti mula kehilangan arah. Fenomena ini bukan berlaku secara kebetulan, tetapi mencerminkan kelemahan asas dalam pembinaan institusi politik.
Sebuah parti politik tidak seharusnya dibina di atas karisma individu semata-mata. Sebaliknya, ia perlu diasaskan kepada sistem yang mantap, budaya organisasi yang sihat, proses membuat keputusan yang telus serta mekanisme yang berupaya melahirkan kepimpinan baharu secara berterusan. Apabila institusi lebih kuat daripada individu, peralihan kepimpinan dapat berlaku secara teratur tanpa menggugat kestabilan parti mahupun keyakinan ahlinya.
Sejarah politik di pelbagai negara memperlihatkan bahawa parti-parti yang mampu bertahan merentasi beberapa dekad ialah parti yang berjaya menginstitusikan kepimpinan. Mereka memiliki peraturan yang dihormati, proses pemilihan yang diyakini, budaya menerima perbezaan pandangan serta komitmen membangunkan generasi pelapis. Dalam keadaan sedemikian, kehilangan seorang pemimpin bukan bererti kehilangan masa depan organisasi.
Sebaliknya, apabila keseluruhan struktur parti bergantung kepada seorang tokoh, hampir setiap keputusan akhirnya berpusat kepada individu. Perbezaan pandangan mudah ditafsirkan sebagai penderhakaan, manakala kritikan dianggap ancaman kepada kepimpinan. Sedikit demi sedikit, ruang perbahasan intelektual mengecil dan budaya politik menjadi semakin sempit.
Pada ketika itu, parti mula terperangkap dalam politik personaliti. Ahli tidak lagi mempertahankan dasar dan prinsip perjuangan, sebaliknya lebih cenderung mempertahankan individu. Persaingan idea digantikan dengan persaingan kesetiaan, manakala keupayaan berfikir secara kritis semakin terpinggir.
Dalam ilmu sains politik, keadaan ini sering dikaitkan dengan konsep personalisation of politics, iaitu proses apabila individu menjadi pusat kepada hampir seluruh kehidupan politik organisasi sehingga institusi kehilangan keupayaan berfungsi secara bebas. Fenomena ini lazim berlaku apabila mekanisme semak dan imbang semakin lemah, menyebabkan proses membuat keputusan terlalu bergantung kepada kehendak seorang pemimpin berbanding kekuatan sistem yang dibina bersama.
Namun persoalan yang lebih penting ialah bagaimana sesebuah parti dapat mengelakkan keadaan tersebut.
Jawapannya terletak pada kekuatan institusi. Ahli sains politik menegaskan bahawa institusi yang kukuh bukan sekadar memiliki perlembagaan atau prosedur yang lengkap, tetapi mempunyai budaya yang menghormati dan mempertahankan peraturan tersebut. Dokumen organisasi hanya mempunyai nilai apabila semua pihak, termasuk pemimpin tertinggi, bersedia tertakluk kepada prinsip yang sama. Apabila sistem dihormati mengatasi individu, institusi akan berkembang melebihi usia dan pengaruh mana-mana tokoh.
Inilah asas kepada konsep institutionalisation of political parties, iaitu proses membina parti yang memiliki identiti, kestabilan, budaya organisasi dan kesinambungan kepimpinan yang tidak bergantung kepada seorang individu. Institusi yang matang mampu mengekalkan kepercayaan ahlinya walaupun berlaku pertukaran kepimpinan daripada satu generasi kepada generasi berikutnya.
Kesetiaan kepada pemimpin sememangnya mempunyai tempat dalam sesebuah organisasi politik. Namun kesetiaan tersebut hendaklah bergerak seiring dengan kesetiaan kepada perlembagaan parti, prinsip perjuangan dan tata kelola organisasi. Pemimpin akan datang dan pergi, tetapi institusi perlu terus hidup sebagai wadah yang memelihara kesinambungan perjuangan.
Di sinilah kematangan politik diuji. Ahli yang matang tidak menilai sesuatu isu berdasarkan siapa yang mengemukakan pandangan, tetapi berdasarkan kekuatan hujah dan kepentingannya kepada organisasi. Mereka mampu menyokong pemimpin tanpa mengagungkan individu, dan mampu mengemukakan pandangan berbeza tanpa dianggap menggugat kesatuan parti.
Malaysia kini sedang melalui fasa pendewasaan politik yang menuntut setiap parti memperkukuhkan institusi masing-masing. Pertukaran kepimpinan akan terus berlaku seiring perubahan generasi. Persoalan sebenar bukanlah siapakah yang bakal menjadi pemimpin seterusnya, tetapi sama ada institusi parti cukup kukuh untuk memastikan proses tersebut berlangsung secara demokratik, teratur dan diterima oleh seluruh organisasi.
Akhirnya, kekuatan sesebuah parti tidak diukur melalui kehebatan seorang pemimpin, tetapi melalui keupayaannya melahirkan pemimpin demi pemimpin tanpa menggugat kestabilan organisasi. Demokrasi yang matang lahir apabila institusi lebih dihormati daripada individu, apabila prinsip mengatasi personaliti, dan apabila kesinambungan perjuangan tidak bergantung kepada satu nama. Itulah ukuran sebenar kematangan politik yang menjadi asas kepada sebuah negara yang demokratik, stabil dan berdaya tahan.
