Siri 2: Memahami Politik Melangkaui Tajuk Berita
Oleh Mohd Khairy Abdullah
Editor-in-Residence
TIDAK banyak istilah yang disalahfahami oleh masyarakat seperti perkataan politik. Dalam perbualan harian, politik sering dikaitkan dengan perebutan jawatan, permainan kuasa, konflik kepentingan dan percaturan yang penuh muslihat. Bagi sebahagian masyarakat, politik ialah ruang yang dipenuhi pertelingkahan sehingga dianggap jauh daripada kehidupan mereka. Persepsi ini bukan muncul secara kebetulan. Ia dibentuk oleh liputan media yang lebih cenderung menonjolkan drama perebutan kuasa berbanding proses pembentukan dasar, pengukuhan institusi dan penyelesaian masalah rakyat.
Akibatnya, masyarakat semakin melihat politik sebagai pertandingan untuk menguasai kerajaan, sedangkan hakikatnya kuasa hanyalah alat. Tujuan sebenar politik jauh lebih besar daripada sekadar menentukan siapa yang memerintah.
Sains politik melihat politik sebagai proses mengurus kehidupan bersama dalam sebuah masyarakat yang mempunyai pelbagai kepentingan, nilai dan aspirasi. Dalam mana-mana negara moden, rakyat tidak mungkin mempunyai kehendak yang seragam. Justeru, politik berfungsi sebagai mekanisme untuk menyelaraskan perbezaan tersebut melalui institusi, undang-undang dan proses membuat keputusan yang sah. Kuasa diperlukan bagi melaksanakan keputusan, tetapi legitimasi kuasa hanya wujud apabila penggunaannya membawa manfaat kepada kepentingan awam.
Harold D. Lasswell mentakrifkan politik sebagai persoalan “who gets what, when, and how.” Takrif ini sering disempitkan kepada persoalan siapa memperoleh kuasa. Sebenarnya, Lasswell sedang menghuraikan bagaimana sesebuah negara menentukan pengagihan sumber, peluang dan perlindungan kepada rakyat. Belanjawan negara, dasar pendidikan, sistem kesihatan, pembangunan wilayah, subsidi, keselamatan dan perlindungan sosial semuanya ialah keputusan politik kerana setiap satunya menentukan bagaimana sumber awam diagihkan.
David Easton pula melihat politik sebagai pengagihan nilai secara autoritatif dalam masyarakat (the authoritative allocation of values). Takrif ini membawa dimensi yang lebih luas. Politik bukan hanya menentukan siapa memegang kuasa, tetapi juga menentukan nilai yang menjadi keutamaan negara. Apabila kerajaan memilih untuk memperuntukkan lebih banyak dana kepada pendidikan berbanding sektor lain, apabila ia mengutamakan pembangunan luar bandar atau memperkukuh perlindungan sosial, semua keputusan tersebut mencerminkan pilihan politik yang membentuk masa depan negara.
Inilah sebabnya demokrasi yang matang tidak menilai kejayaan kerajaan hanya berdasarkan kestabilan politik. Kestabilan tanpa dasar yang berkesan tidak menghasilkan kemajuan yang bermakna. Sebaliknya, persaingan politik yang terkawal dan berteraskan idea mampu melahirkan dasar yang lebih baik melalui proses semak dan imbang. Dalam demokrasi, persaingan bukanlah musuh kepada kestabilan; persaingan yang kehilangan prinsip dan tujuanlah yang menjadi ancaman.
Malangnya, landskap politik moden semakin dipengaruhi oleh politik persepsi. Perkembangan media sosial mengubah cara masyarakat menilai pemimpin. Keupayaan menghasilkan kandungan yang tular kadangkala lebih dihargai daripada keupayaan menggubal dasar. Kenyataan yang bersifat provokatif lebih cepat tersebar berbanding penjelasan yang memerlukan penelitian. Dalam keadaan sedemikian, ruang awam dipenuhi dengan pertarungan naratif, sedangkan perbincangan mengenai reformasi institusi dan keberkesanan pentadbiran semakin terpinggir.
Fenomena ini bukan sekadar mengubah cara politik dipersepsikan, malah mempengaruhi cara politik diamalkan. Pemimpin terdorong mengejar populariti jangka pendek, manakala keputusan yang sukar tetapi penting sering ditangguhkan kerana bimbang menjejaskan sokongan politik. Akibatnya, demokrasi berisiko berubah menjadi pertandingan persepsi, bukan pertandingan penyelesaian.
Bagi Malaysia, cabaran terbesar bukanlah memastikan proses pilihan raya berlangsung secara berkala semata-mata. Cabaran sebenar ialah membina budaya politik yang meletakkan dasar, integriti dan kebertanggungjawaban sebagai ukuran utama kepimpinan. Parti politik harus bersaing melalui kekuatan idea, kecekapan pentadbiran dan kemampuan menyelesaikan masalah rakyat, bukannya melalui retorik yang memecahbelahkan masyarakat.
Pada masa yang sama, budaya demokrasi perlu diperkukuh dalam organisasi politik sendiri. Parti yang mengamalkan ketelusan, menghormati perbezaan pandangan dan melahirkan pemimpin berdasarkan merit lebih berupaya membina keyakinan rakyat terhadap sistem demokrasi. Demokrasi yang kukuh bermula daripada institusi yang kukuh, dan institusi yang kukuh lahir daripada budaya politik yang matang.
Akhirnya, politik tidak sepatutnya difahami sebagai medan perebutan kuasa semata-mata. Politik ialah proses membina persetujuan dalam masyarakat yang pelbagai, mengurus sumber negara secara adil dan membentuk institusi yang mampu menjamin kesejahteraan generasi akan datang. Kuasa hanyalah amanah untuk melaksanakan tanggungjawab tersebut. Apabila kuasa dijadikan matlamat, politik kehilangan maknanya. Apabila kuasa digunakan untuk memperkukuh institusi dan meningkatkan kesejahteraan rakyat, politik kembali kepada tujuan asalnya sebagai instrumen pembinaan negara.
Catatan Editor
(Memahami Politik Melangkaui Tajuk Berita mengajak pembaca melihat politik melalui lensa ilmu, bukan sekadar sensasi. Politik yang matang tidak diukur oleh hebatnya retorik atau sengitnya persaingan, tetapi oleh keupayaannya melahirkan dasar yang baik, institusi yang kukuh dan kepercayaan rakyat terhadap sistem demokrasi. Dalam dunia yang semakin dipengaruhi persepsi, kefahaman yang berasaskan ilmu menjadi benteng terbaik untuk memastikan politik terus berkhidmat kepada kepentingan awam, bukan kepada kepentingan kuasa semata-mata. – Editor)
