Oleh Mohd Khairy Abdullah
PENSIANGAN (Sabah, Malaysia) 3 jul 2026 — Dalam ekonomi moden, prinsip paling asas ialah masyarakat yang menyumbang kepada kekayaan negara sewajarnya turut menikmati manfaat daripada kekayaan tersebut. Namun, persoalan itu semakin sukar dijawab apabila melihat realiti yang berlaku di Sabah dan Sarawak.
Kedua-dua negeri ini merupakan antara tonggak industri petroleum Malaysia. Selama lebih lima dekad, minyak dan gas yang digali dari perairan Sabah dan Sarawak telah menjadi sumber penting pendapatan negara, menyumbang kepada hasil kerajaan, pendapatan eksport, kestabilan fiskal dan pembangunan ekonomi Malaysia.
Ironinya, apabila melibatkan subsidi diesel, rakyat di negeri pengeluar minyak itu sendiri berhadapan pelbagai syarat yang akhirnya menyebabkan sebahagian pengguna sebenar tidak layak menikmati bantuan yang dibiayai daripada hasil negara yang turut dijana oleh bumi mereka sendiri.
Inilah paradoks dasar yang semakin sukar diterima.
Dasar subsidi yang baik sepatutnya menyelesaikan masalah kos sara hidup. Sebaliknya, apabila syarat pentadbiran menjadi terlalu kompleks, ia berisiko menghukum rakyat yang sepatutnya dibantu.
Di Sabah, realiti kehidupan jauh berbeza berbanding di Semenanjung Malaysia. Kenderaan pacuan empat roda bukan lambang kemewahan, tetapi keperluan harian. Ribuan petani, pekebun kecil, peniaga dan penduduk luar bandar bergantung kepada kenderaan diesel untuk mengangkut hasil pertanian, membawa bekalan makanan, menghantar anak ke sekolah dan mendapatkan rawatan kesihatan.
Namun ramai daripada mereka gagal menikmati subsidi hanya kerana nama pada geran kenderaan tidak sama dengan pengguna sebenar. Ada yang menggunakan kenderaan keluarga, ada yang membeli secara sambung bayar, ada yang belum dapat menukar hak milik kerana kekangan kos, lokasi atau proses pentadbiran.
Mereka menggunakan diesel setiap hari, tetapi sistem tidak mengiktiraf mereka sebagai pengguna yang layak.
Persoalannya mudah.
Adakah dasar awam harus menilai rakyat berdasarkan realiti kehidupan, atau sekadar berdasarkan nama yang tercatat pada dokumen?
Dalam mana-mana sistem pentadbiran yang matang, dasar awam perlu mencerminkan keadaan sebenar masyarakat. Polisi yang terlalu bergantung kepada prosedur tanpa mengambil kira keadaan di lapangan akhirnya gagal mencapai matlamat asalnya.
Lebih membimbangkan, Sabah dan Sarawak yang merupakan negeri pengeluar petroleum masih dikenakan had tertentu dalam agihan diesel bersubsidi. Hakikat ini menimbulkan persoalan tentang keseimbangan hubungan fiskal antara Kerajaan Persekutuan dengan negeri-negeri yang menjadi penyumbang utama sumber asli negara.
Tidak ada siapa mempertikaikan keperluan kerajaan mengawal ketirisan subsidi. Penyeludupan, penyalahgunaan dan pembaziran sememangnya perlu dibanteras. Namun usaha tersebut tidak boleh dilakukan dengan mengorbankan pengguna sah yang bergantung kepada diesel untuk meneruskan kehidupan.
Pendekatan yang lebih seimbang perlu dipertimbangkan.
Jika subsidi petrol RON95 boleh dinikmati oleh hampir semua warganegara Malaysia yang memiliki MyKad tanpa proses kelayakan yang rumit, mengapa subsidi diesel tidak boleh bergerak ke arah prinsip yang sama?
Subsidi seharusnya diberikan berdasarkan status kewarganegaraan dan penggunaan domestik, bukannya bergantung sepenuhnya kepada butiran pemilikan kenderaan yang dalam banyak keadaan tidak menggambarkan pengguna sebenar.
Lebih penting lagi, Kerajaan Persekutuan perlu mengiktiraf bahawa struktur sosial dan ekonomi Sabah serta Sarawak berbeza daripada Semenanjung Malaysia. Jarak perjalanan lebih jauh, liputan pengangkutan awam amat terhad, kawasan pertanian berselerak dan kenderaan diesel menjadi nadi utama aktiviti ekonomi luar bandar.
Dasar yang diseragamkan tanpa mengambil kira realiti geografi hanya akan menghasilkan ketidakadilan yang bersifat sistemik.
Persoalan ini akhirnya melangkaui isu subsidi diesel.
Ia menyentuh hubungan Persekutuan dengan Sabah dan Sarawak, soal pengagihan kekayaan negara, serta prinsip bahawa wilayah yang menyumbang kepada kemakmuran nasional tidak sepatutnya menjadi pihak yang paling sukar menikmati manfaat daripada sumber yang lahir di bumi sendiri.
Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim, mempunyai ruang untuk memperbetulkan keadaan ini. Semakan semula mekanisme subsidi diesel bukan sekadar soal pentadbiran atau persediaan menghadapi pilihan raya, tetapi merupakan peluang untuk membuktikan bahawa keadilan fiskal dan semangat Persekutuan benar-benar diterjemahkan dalam dasar kerajaan.
Sabah dan Sarawak tidak meminta layanan istimewa.
Mereka hanya menuntut agar kekayaan yang selama ini menggerakkan ekonomi Malaysia turut diterjemahkan kepada dasar yang lebih adil, lebih inklusif dan lebih menghormati realiti kehidupan rakyat di negeri pengeluar minyak.
Kerana pada akhirnya, ukuran sesebuah negara bukan terletak pada sebanyak mana hasil yang mampu dijana daripada sumber aslinya.
Sebaliknya, ukuran sebenar ialah sejauh mana kekayaan itu kembali kepada rakyat yang telah sekian lama menjadi asas kepada kemakmuran negara.
