SIRI 8 (Bahagian 2)
Oleh Mohd Khairy Abdullah
Editor-in-Residence
“The greatest danger in times of turbulence is not the turbulence; it is to act with yesterday’s logic.”
— Peter Drucker
SALAH satu kesilapan terbesar dalam politik ialah menganggap kepercayaan rakyat sebagai sesuatu yang boleh diwarisi daripada kejayaan masa lalu. Hakikatnya, kepercayaan ialah modal politik yang perlu diperbaharui setiap hari melalui tindakan, kejujuran dan keupayaan organisasi menyesuaikan diri dengan perubahan.
Dalam demokrasi moden, rakyat tidak hanya menilai apa yang pernah dilakukan oleh sesebuah parti. Mereka juga menilai sama ada parti itu masih memahami cabaran yang sedang mereka hadapi. Jurang inilah yang sering membezakan antara organisasi yang terus berkembang dengan organisasi yang semakin kehilangan relevan.
Apabila sesebuah parti berhenti belajar, ia sebenarnya sedang kehilangan keupayaan untuk mentafsir realiti. Dasar yang dibentuk mula berasaskan andaian, keputusan organisasi semakin dipengaruhi oleh kebiasaan lama, manakala suara masyarakat yang berubah semakin sukar difahami. Dalam keadaan ini, masalah sebenar bukan kekurangan pengalaman, tetapi kegagalan memperbaharui pengalaman itu dengan ilmu dan bukti semasa.
Pilihan raya akhirnya hanya menjadi cerminan kepada kegagalan yang telah lama berlaku di dalam organisasi.
Ahli sains politik Samuel P. Huntington menjelaskan bahawa kekuatan sesebuah institusi bukan diukur semata-mata melalui umur atau saiznya, tetapi melalui keupayaannya menyesuaikan diri dengan perubahan tanpa kehilangan fungsi dan prinsip asasnya.
Prinsip ini amat penting dalam memahami politik abad ke-21.
Sesebuah parti mungkin mempunyai sejarah perjuangan yang panjang, struktur organisasi yang tersusun dan kepimpinan yang berpengalaman. Namun semua kelebihan itu tidak menjamin kelangsungan jika organisasi gagal menyesuaikan diri dengan perubahan masyarakat.
Institusi yang matang bukan institusi yang menolak perubahan.
Sebaliknya, institusi yang matang ialah institusi yang mampu membezakan antara prinsip yang mesti dipertahankan dengan pendekatan yang perlu diperbaharui.
Di sinilah letaknya kematangan sebenar dalam politik.
Prinsip boleh kekal.
Kaedah boleh berubah.
Organisasi yang gagal membezakan kedua-duanya sering terperangkap antara dua keadaan yang sama-sama berbahaya: terlalu kaku sehingga tidak lagi relevan, atau terlalu mudah berubah sehingga kehilangan identiti.
Peter Senge memperkenalkan konsep Learning Organization, iaitu organisasi yang sentiasa membina keupayaan ahlinya untuk belajar, menilai dan memperbaharui cara berfikir.
Walaupun konsep ini dibangunkan dalam bidang pengurusan, asas pemikirannya sangat relevan kepada organisasi politik.
Parti politik bukan sekadar tempat membuat keputusan.
Ia juga ialah tempat menghasilkan pengetahuan.
Setiap pilihan raya sepatutnya menjadi sumber pembelajaran.
Setiap dasar yang berjaya perlu dikaji mengapa ia berjaya.
Setiap kelemahan perlu dinilai secara jujur, bukan disembunyikan.
Budaya seperti inilah yang membezakan organisasi yang berkembang daripada organisasi yang sekadar mengulangi rutin.
Dalam politik moden, kemenangan tidak seharusnya melahirkan rasa cepat berpuas hati. Sebaliknya, kemenangan perlu melahirkan disiplin untuk bertanya: Mengapa kita berjaya, dan apakah yang perlu diperbaiki sebelum rakyat berubah?
Begitu juga kekalahan. Kekalahan tidak seharusnya hanya melahirkan pencarian pihak yang perlu dipersalahkan. Ia perlu menjadi titik permulaan kepada pembelajaran yang lebih mendalam.
Max Weber mengingatkan bahawa legitimasi merupakan asas kepada penerimaan masyarakat terhadap kuasa. Namun legitimasi bukan sesuatu yang kekal selama-lamanya.
Dalam demokrasi, legitimasi perlu diperbaharui secara berterusan melalui prestasi, integriti dan keupayaan institusi memenuhi harapan rakyat.
Francis Fukuyama pula menegaskan bahawa kekuatan sesebuah negara bergantung kepada institusi yang berkesan dan dipercayai. Prinsip yang sama boleh diterapkan kepada parti politik.
Parti yang gagal memperkukuh institusinya akhirnya akan bergantung terlalu banyak kepada individu tertentu. Apabila organisasi menjadi terlalu bergantung kepada seorang tokoh, daya tahan institusi akan semakin lemah.
Sebab itu, pembelajaran organisasi bukan sekadar soal meningkatkan kemahiran. Ia ialah proses memperkukuh institusi supaya organisasi mampu terus berfungsi walaupun berlaku pertukaran generasi kepimpinan.
Inilah yang membezakan organisasi yang dibina atas sistem daripada organisasi yang bergantung kepada tokoh.
Politik moden tidak lagi boleh dibina atas naluri semata-mata.
Naluri penting.
Pengalaman penting.
Namun kedua-duanya perlu disokong oleh bukti.
Dasar awam memerlukan penyelidikan.
Strategi politik memerlukan data.
Keputusan organisasi memerlukan penilaian yang jujur terhadap realiti semasa.
Apabila organisasi membuat keputusan berdasarkan persepsi yang tidak diuji, mereka berisiko membina strategi untuk masyarakat yang sudah tidak lagi wujud.
Sebaliknya, organisasi yang menggabungkan pengalaman dengan penyelidikan akan lebih bersedia menghadapi perubahan.
Ilmu bukan bertujuan menggantikan pengalaman.
Ilmu menjadikan pengalaman lebih bernilai.
Daripada perbincangan ini, saya mencadangkan satu kerangka analisis yang boleh dijadikan asas memahami kelangsungan sesebuah organisasi politik pada abad ke-21.
Kelangsungan sesebuah parti politik bergantung kepada lima unsur yang saling berkait.
Integriti membina kepercayaan rakyat.
Budaya ilmu meningkatkan keupayaan organisasi memahami perubahan.
Institusi yang kukuh memastikan pembelajaran tidak bergantung kepada seorang individu.
Keputusan berasaskan bukti menghasilkan dasar yang lebih berkesan.
Keupayaan memperbaharui diri mengekalkan relevansi organisasi dalam masyarakat yang sentiasa berubah.
Apabila lima unsur ini saling mengukuhkan, organisasi mempunyai asas yang lebih kukuh untuk mengekalkan kepercayaan rakyat.
Namun apabila salah satu daripadanya diabaikan, keseluruhan sistem mula kehilangan keseimbangan. Dalam jangka pendek, kelemahan itu mungkin tidak kelihatan. Tetapi dalam jangka panjang, ia akan menjejaskan keupayaan organisasi untuk terus relevan.
Politik moden tidak menghukum organisasi kerana melakukan kesilapan.
Politik moden menghukum organisasi yang enggan belajar daripada kesilapan.
Itulah sebabnya pembelajaran bukan lagi pilihan pengurusan.
Ia telah menjadi syarat kelangsungan institusi politik.
