Politik Abad Ke-21: Kepercayaan Tidak Lagi Dibina Melalui Retorik, Tetapi Melalui Kredibiliti

SIRI 7

Oleh Mohd Khairy Abdullah
Editor-in-Residence

SETIAP zaman mempunyai ukuran tersendiri tentang kekuatan politik. Pada suatu ketika dahulu, kuasa diukur melalui jumlah tentera. Kemudian, kekuatan ekonomi menjadi simbol pengaruh sesebuah negara. Dalam demokrasi moden, ukuran yang paling bernilai bukan lagi kekuatan fizikal atau kemewahan sumber, tetapi kepercayaan rakyat terhadap institusi politik.

Inilah perubahan paling besar dalam politik abad ke-21.

Hari ini, sesebuah kerajaan boleh memiliki majoriti yang besar di Parlimen, sebuah parti boleh mempunyai organisasi yang luas, dan seorang pemimpin boleh menikmati populariti yang tinggi. Namun, tanpa kepercayaan rakyat, semua kelebihan itu akhirnya menjadi rapuh. Sejarah politik di banyak negara membuktikan bahawa krisis politik sering bermula bukan kerana kekurangan kuasa, tetapi kerana merosotnya kepercayaan terhadap institusi yang memegang kuasa.

Kepercayaan bukan sekadar perasaan. Dalam sains politik, ia ialah asas kepada legitimasi. Tanpa legitimasi, setiap dasar dipersoalkan, setiap keputusan dicurigai dan setiap pembaharuan menghadapi tentangan yang semakin sukar diurus.

Pada abad ke-20, politik banyak dipengaruhi oleh retorik dan persepsi. Pemimpin yang petah berpidato, mampu membangkitkan emosi rakyat dan menguasai pentas politik sering memperoleh kelebihan besar. Maklumat yang terhad menyebabkan persepsi lebih mudah dibentuk dan sukar dicabar.

Namun, revolusi digital telah mengubah keadaan itu secara menyeluruh.

Pengundi hari ini hidup dalam ekosistem maklumat yang terbuka. Mereka boleh membandingkan ucapan dengan tindakan, menyemak semula janji lama, menilai prestasi pentadbiran dan mendapatkan pelbagai pandangan dalam masa beberapa minit.

Akibatnya, politik moden semakin beralih daripada politik persepsi kepada politik prestasi.

Rakyat masih menghargai komunikasi yang baik, tetapi komunikasi sahaja tidak lagi mencukupi. Yang menentukan kepercayaan ialah kemampuan melaksanakan dasar, menyelesaikan masalah dan menunjukkan konsistensi antara janji dengan tindakan.

Ahli sosiologi Max Weber menjelaskan bahawa legitimasi politik boleh terbina melalui tradisi, karisma dan autoriti yang berasaskan undang-undang serta institusi yang rasional.

Dalam demokrasi moden, karisma masih penting untuk menarik perhatian rakyat. Namun karisma tidak mampu menggantikan institusi. Apabila pentadbiran gagal memenuhi harapan, rakyat akhirnya menilai prestasi, bukan personaliti.

Di sinilah lahirnya kredibiliti.

Kredibiliti ialah keserasian antara apa yang diucapkan dengan apa yang dilakukan. Ia terbina melalui keputusan yang konsisten, integriti ketika menghadapi tekanan, keberanian memikul tanggungjawab dan kesediaan memperbaiki kelemahan.

Berbeza dengan populariti yang boleh meningkat dalam tempoh singkat, kredibiliti memerlukan masa untuk dibina tetapi jauh lebih sukar untuk digugat.

Sarjana politik Robert Putnam memperkenalkan konsep modal sosial (social capital), iaitu jaringan kepercayaan, kerjasama dan norma sivik yang membolehkan masyarakat serta institusi berfungsi dengan lebih berkesan.

Dalam konteks politik, modal sosial bermaksud rakyat percaya bahawa institusi negara akan bertindak secara adil, telus dan bertanggungjawab.

Apabila modal sosial tinggi, masyarakat lebih bersedia menerima dasar baharu, bekerjasama menghadapi krisis dan menyelesaikan perbezaan melalui proses demokrasi.

Sebaliknya, apabila kepercayaan merosot, setiap dasar akan dianggap mempunyai agenda tersembunyi, setiap keputusan akan dipersoalkan dan setiap pihak akan melihat lawan sebagai musuh, bukannya pesaing dalam demokrasi.

Inilah antara punca utama polarisasi politik di banyak negara pada hari ini.

Ahli sains politik Francis Fukuyama berhujah bahawa masyarakat yang mempunyai tahap kepercayaan yang tinggi lebih mudah membina institusi yang cekap, ekonomi yang berkembang dan sistem pentadbiran yang stabil.

Kepercayaan mengurangkan kos sosial. Ia mengurangkan konflik, mempercepat kerjasama dan meningkatkan keyakinan rakyat terhadap keputusan awam.

Sebaliknya, apabila kepercayaan hilang, kerajaan terpaksa bergantung kepada kawalan yang lebih ketat, birokrasi menjadi semakin kompleks dan proses membuat keputusan menjadi lebih perlahan.

Dalam erti kata lain, kepercayaan bukan sekadar nilai moral. Ia ialah aset strategik bagi sesebuah negara.

Malaysia tidak terkecuali daripada perubahan ini.

Rakyat hari ini lebih pantas memperoleh maklumat berbanding mana-mana generasi sebelumnya. Mereka bukan sahaja menilai manifesto pilihan raya, tetapi turut memerhatikan konsistensi pendirian, ketelusan pentadbiran, integriti kepimpinan dan keberkesanan dasar.

Perubahan ini menuntut parti-parti politik meninggalkan budaya yang terlalu bergantung kepada retorik atau personaliti.

Sebaliknya, parti perlu membina budaya organisasi yang lebih profesional, memperkukuh institusi dalaman, memperluas pendidikan politik kepada ahli dan memastikan setiap keputusan berasaskan prinsip, bukannya kepentingan jangka pendek.

Kepercayaan tidak boleh diwarisi. Ia mesti diperoleh melalui tindakan yang berterusan.

Dalam siri terdahulu, kita membincangkan bahawa institusi mesti mengatasi individu.

Siri ini melengkapkan hujah tersebut.

Institusi yang kukuh belum tentu dipercayai jika budaya organisasinya tidak telus. Sebaliknya, institusi yang berintegriti akan melahirkan kredibiliti, dan kredibiliti akan membina kepercayaan rakyat.

Atas sebab itu, ukuran kejayaan sesebuah parti politik tidak seharusnya dinilai hanya melalui jumlah kerusi yang dimenangi atau bilangan ahlinya.

Ukuran yang lebih penting ialah sejauh mana rakyat masih percaya bahawa parti tersebut mampu memimpin dengan jujur, cekap dan bertanggungjawab.

Politik moden sedang bergerak ke arah satu realiti baharu.

Pemimpin yang hanya bergantung kepada pidato akan semakin sukar mempertahankan pengaruhnya.

Parti yang hanya bergantung kepada seorang tokoh akan semakin sukar menjamin kelangsungan organisasinya.

Kerajaan yang mengabaikan integriti akan semakin sukar mengekalkan legitimasi.

Sebaliknya, mereka yang membina budaya ilmu, memperkukuh institusi, mempertahankan integriti dan menghasilkan dasar yang berkualiti akan memperoleh sesuatu yang jauh lebih bernilai daripada kemenangan sementara, iaitu kepercayaan rakyat.

Kepercayaan itulah yang menjadi asas kepada kestabilan demokrasi dan kemajuan negara.

Politik abad ke-21 mengajar satu hakikat yang tidak boleh dipandang ringan.

Retorik masih mampu menarik perhatian.

Populariti masih mampu mencipta gelombang.

Karisma masih mampu menggerakkan penyokong.

Namun semuanya mempunyai had.

Yang menentukan kelangsungan sesebuah kepimpinan ialah kredibiliti, dan yang menentukan kekuatan sesebuah demokrasi ialah kepercayaan rakyat terhadap institusinya.

Akhirnya, dalam politik moden, kemenangan boleh dimenangi melalui kempen, tetapi kepercayaan hanya dapat dipertahankan melalui integriti, kompetensi dan tindakan yang konsisten.

“Dalam politik moden, rakyat mungkin memaafkan kesilapan, tetapi mereka jarang memaafkan kehilangan integriti.”
— Mohd Khairy Abdullah